╚eskß ŔÝtanka - Pßta - Srbskß ŔÝtanka -

48.

Wo nastaŠu serbskich mýstnostnych mjenow z mjenow rýkow

Serbske mýstne mjena su we t°och dobach Ŕasach nasta│e. Po mojich p°epytowanjach nastachu najprjedy wsy, kiż maju swoje mjena po serbskich swˇjbach abo splahach - potom w druhej dobje wsy, kiż maju swoje mjena po leżomnosŠach abo swojim po│ożenju - a w t°eŠej dobje wsy, kiż dˇstachu swoje mjena po jich wobsed╝erjach, t. j. jich knjezach abo knjeżkach.

Na╣i Serbja mjenujcy njejsu, każ nýmscy stawiz˝arjo rad wudawaju, hakle w Ŕasu p°eŠahowanja ludow abo po nim do swojich sydli╣Šow zaŠahnyli, po tym zo býchu je pjeŔa Nýmcy wopu╣Šili, ale Serbja su prýnjotni wobydlerjo, autochtonojo, w krajinach srjed╝ rýkow Wˇdry a Solawy a wot úużiskich a Rudnych hˇr haŔ k po│nocy do niżinow: wot nýtŔi╣eho mýsta Frankfurta p°i Wˇdrje p°ez Barlin a Branibor haŔ k úobju b│izko D╝ýwina, a tohorunja býchu autochtonˇjo w╣itcy S│owjenjo, kiż dale k po│nocy wot Serbow srjed╝ rýkow Wis│y a úobja haŔ k nara˝semu abo baltyskemu morju sydlachu, tak mjenowani Po│objenjo a baltyscy Serbja, kot°iż w splażnym a rýŔnym nastupanju jenak blizko stojachu Serbam każ Polakam.

Na╣i Serbja wobd╝ý│owachu jako twjerd╝e zasydleni ratarjo hiżo wjele lýtstotkow do Khrystusoweho naroda tutˇn swˇj rˇdny kraj mjez Wˇdru a úobjom a mjenowachu so tehdy pow╣itkownje, dokelż swoju rˇdnu zemju wobd╝ý│achu, Zemjane, t. j. Zemjenjo, w star╣ich romskich spisaŠelach "Semnones", - rozeznawajcy so z tym wot swojich nawjeŔornych susodow Nýmcow-Germanow, kiż býchu pastyrjo a rubjeżni wojowarjo, t. j. nomadojo. Jako tajcy p°iŠahowachu woni też hiżo do Khrystusoweho naroda husŠi╣o do serbskeho a s│owjanskeho kraja srjed╝ úobja-Solawy a Wˇdry-Wis│y, podŠisnychu sebi mjenje a wjacy s│owjanskych splahow a p°ebywachu mjez nimi, tak do│ho hac so jim to spodoba╣e a jim to jich njemýrna, wojowniska krew┤ dowoli, jako knjezojo a knjeżerjo, spokojom z tym, zo jim Serbja-Zemjenjo żadane dawki wobstojace w p│odach polow dawachu, a jich stad│am - hdyż żadnych sobu p°iŠýrichu - pastwy poskiŠachu. Na to wa╣nje so wujasni, hdyż nam Tacitus podawa, zo za jeho Ŕas Suebojo - nýmski splah, kotrehoż prýnjotne syd│a su a býchu w nýtŔi╣ej ęwabskej - też srjed╝ úobja a Wˇdry sydlachu: býchu so tam jako njemýrni dobywarjo na Ŕas zaŠi╣Šeli. Tu wobsad╝ichu woni jako swobodni knjeżerjo hrody a hrod╝i╣Ša Zemjanow a żiwjachu so każ knjeżkojo z dawkow swojich poddanow, z ho˝twy a pastwy, lýhajo, każ jich potomnicy d╝ensa rad╝i spýwaju, na kożach mjedwjed╝ow a srýbajo piwo, serbske piwo. - A tak so też wujasni, hdyż nam Jornandes powýda, zo w spocatku ludoŠahow Gothojo p°i wuliwje Wis│y w d╝ensni╣ej Pomorskej a nawjýŔornej Pruskej bydlachu: býchu tam w wonym Ŕasu z jużneje ęwedskeje, hd╝eż maŠe hi╣Še d╝ensa krajinu Gothland, p°iŠahnyli a Šehnjechu potom w ludoŠahach dale k ╚ornemu morju a skˇnŔnje do Italskeje a k Pyrenejam.' Mjeno Serbja bý╣e tehdy jenoż pomjenowanje ma│eho splaha Zemjanow-Semnonow, kotryż mýje╣e swoje sydli╣Šo w nýtŔi╣im Voigtland╝e, mjenowanym w starych żˇr│ach stajnje "Serbsko".

Tak khýt°e haŔ Serbja-Zemjenjo poŔachu woraŠ, syŠ a żnýŠ, za│ożichu sebi też stajne sydli╣Ša abo wsy, a to kˇżda swˇjba abo kˇżdy splah wosebje, wýzo najprjedy w najp│ˇdni╣ich stronach kraja a po mˇżnosŠi daloko rˇzno, zo by kˇżdy splah dosŠ wobsydnosŠe mý│. W╣ý hona, pola, │uki a lýsy býchu zhromadne wobsed╝enstwo cy│eho splaha, tohodla ma wuraz "wjes" tˇn samy korje˝ każ s│owo w╣ˇn = cy│y. Z toho też wukhad╝a, zo njebý tehdy hinak mˇżno, hac zo tajka wjes dosta mjeno Šy│eje swˇjby, cy│eho splaha, kiż pak mýje╣e zaso swoje mjeno po swojim prawˇtcu a za│ożerju. Tak nastachu na╣e najstar╣e wjesne mjena na -icy, delnjoserbski -ice, haż na p°. ╚emjeÓcy, Dobro╣ecy, Lutyjecy t. j. sydli╣Šo swˇjby Ăemjera abo ChoŠýmýra, Dobro╣a abo Dobros│awa, Lutyja abo Lutoborja, t. r. m│ody wojownik. Tute mjena nastachu wýsŠe wjacy wýkow abo lýtstotkow do Khrystusoweho narod╝enja.

╚im bˇle so tajka swˇjba powjet╣i, Šim bˇle roz╣ýrje╣e so też jeje wobsydnosŠ. A zo bychu Serbja tutych wsow d╝ýle swojeje wobsydnosŠe rozeznawali, dawachu jim po jich wa╣nosŠi a ważnosŠi w╣elake p°iprawne mjena, a tak nastachu na╣e leżownostne smjena. Hdyż pak bý so tajki zhromadny splah z Ŕasom p°ejara rozrost│ a rozmnożi│, wot╣Šýpi so wot njeho wotnoha nýkotre swˇjby, a sŔini so pak cyle samostatna, pak wosta hi╣Še z d╝ýla pod rozkazom zhromadneho splaha. W prýni╣im pad╝e wuzwoli sebi tutˇn wot╣Šýpk nowu h│owu, noweho wˇtca abo starostu, mjenowa╣e o nýtko po nim a p°ipo│ożi też nowej wsy, kotruż sebi za│ożi, tuto nowe swˇjbne mjeno. W druhim pad╝e pak zasydli so ta wotnoha nýhd╝e z boka na leżownosŠach, kiż mýje╣e cy│y splah hiżo za swoje, a za│ożiw╣i tam nowu wjes, da ji mjeno, kotreż leżownosŠ wot dawna hiżo mýje╣e; tak nastachu na p°. wjesne mjena úaz (= nýmski "Gehege, Hag, Gereut"), Wˇl╣ina ("ErlengebŘsch"), Brýzyna ("Birkenbusch"), Dubc ("Eichenhain"), Hory ("Bergen"), Wysoka ("Hochdorf"), Kamjenna ("steiniges Gefilde"), Wjazo˝ca ("Rusterbach"), Sprjowje ("Sprey = Dorf an der Spree") a tak dale; tuto nastaŠe spˇznaje so też hi╣Še z ludoweho na│ożka, zo so praji: ja du na Hory, wˇn bydli na Horach, ╣toż je samo ze serbskeje rýce do nýmskeje p°ý╣│o, hdyż Nýmcy woko│o Drjeżd╝an praja: er geht in die Lossnitz, er wohnt in der Sebnitz atd. ZapoŔatk za│ożowanja tajkich wsow smýmy drje hi╣Še do Ŕasa p°ed Khrystusowym narodom po│ożiŠ.

W prýnich lýtstotkach na╣eho liŔenja Ŕasa p°estawachu a p°estachu drje bˇrzy do Ŕista za│ożenja sydli╣Šow z mjenami swˇjbow, a tehdy mýjachu swˇj zapoŔatk za│ożki sydli╣Šow t°eŠeje doby abo nastachu wjesne mjena t°eŠeje rjadownje, t. j. wsy dostawachu mjena po swojim wobsed╝erju abo knjeżku; tola pak za│ożachu so pˇdla p°eco hi╣Še też wsy druheje drużiny. P°ez wobkhad Serbow z Nýmcami mjenujcy a p°ez poddanosŠ w╣e│akich serbskich splahow a żupow Nýmcam, kiż býchu so do jich kraja dobyli, w Ŕasu p°ed a po Khrystusowym narod╝enju, nawuknychu też Serbja, zo to njeje runje tak ╣patne a h│upe z knjezom byŠ, a tak wuwi so też pola nich staw knjeżkow, runjeż w╣ak drje tajki serbski knjeżk tak kruŠe a surowje knjeżiŠ njerozumje╣e każ jeho p°ik│adnicy. Tak nastachu skˇnŔnje roboŠanske wsy abo wsy knjeżkow, kotreż też po swojich knjeżkach swoje mjeno dˇstachu, zo by so też tak knjeżkowe swˇjstwo woznamjeni│o; sem s│u╣eja wjesne mjena każ Mýrkow, Hunjow, Stachow, RadwoÓ, Mi│oraz, t. j. wjes abo wobsed╝e˝stwo Mýrka abo Mýros│awa, Unija, t. j. Dobreho abo Unis│awa = Dobros│awa, Stacha abo Stanis│awa, Radibora, t. j. rady wojowaceho a Mi│orada. - Tute roboŠanske abo knjeże wsy p°emýnjachu z wjet╣a swoje mjena ze swojimi wobsed╝erjemi, ╣toż so też tu a tam z lisŠinow hod╝i dopokazaŠ. -

Dr. E. Muka, úużica 1903.

zpýt na obsah - Dal╣Ý: Nad╝ýja, lubosŠ, wýra