esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

191.

Serbskej modinje

R serbskeho wtinca na skhadowancy serbskich studentow

eseni zhromadeni!

"Ani dobytka ani sawy." To je idealne heso, to je wysoka mysl, kotra nawjedowae skich wtincow: samy isty idealismus. - Bjez ideala adyn lud njewobstoji, njech je hie mcnii. Bjez idealow ani materielne zeiwjenje a njeje mne. Idealny je kdy wriwy, dobry kesan. Bjez serbskeho swdomiteho a tehodla pilneho rlnika a bjez swdomiteje daeskeje serbskeje holcy a ony by wjele stow, wjele tysac swjbow tradao, zahinyo... Zo tomu tak je, to wuci zrudny wosud ruskeho ludu a te wobstojenja we kraju, ki je nam blizki. A swdomity je serbski owjek, dokel hie wri. Wn wri a w, zo je Bh Wtc te jeho stwori, zo by da, z ruku, z duchom, zo by z tym spchowa swoje samsne zboo a zboo swojich bratrow a sotrw, Bh Syn je nas wumi, so na bratr sini, zo bychmy my byli po zmyslenju jeho brata a sotry a tak tworili jednu jeniku wulku swjbu - serbsku swjbu - serbski lud. Ka je wn nas lubowa, tak lubujmy my jedyn druheho, witcy witkich. To je prawa republika, to je prawe republikanske zmyslenje, to rka: zjawna zhromadna wc, nalenos, kotra je a ma by wm na starosi, im ble im lpje. Duch Swjaty je nas woblek prawu nadzemsku kwasnu drastu, drastu lubose. "Lubuje nic ze sowom jeho, ale ze skutkom." Daje a prcuje so jedyn za druheho: tak zmje kdy za swoju lubos zaso lubos druheho, blieho - za swoju pomocnu ruku te druhu pomocnu ruku. Nicht njebude sam, wosamoeny, wopueny, zhubjeny a njezboowny. "Wra, nadja, lubos maju by a nawjedowa nas a nau politiku, najwjeta pak je lubos.

A komu ntko, lubi studowacy brata a lube studowace sotry, mae najprjedy a najble piwobroe swoju lubos? Samo so ro-zumi, swojemu ludej, serbskemu ludej, naemu ludej.

Wobrazy wulkich serbskich wtincow nas strowja we tejle ubi, woni bchu witcy idealistojo, kesanscy zmysleni, a runje tohodla njesprcniwi daerjo za serbski lud. Swdomje jim kazae, daj za serbski lud, lubos jich zahorjee, jim pjero wodee, nadja jim duu a wutrobu sylnjee: "njespumy nadje rjaneje, wak wra so zote asy."

Wulkotni duchojo to bchu, wulkotne powahi, krute njepowalne kharaktery. Hakle smjer je jim posldnje serbske zacue, posdnje serbske sowo z erta a zastajene pjero z dnje wzaa. Wo su woprawde woprowali cyle a dosponje serbskemu ludej. Jan Smole, najwjeti zbude serbskeje ideje, zhromadneho serbskeho ua a serbskeho wdomja, b isty idealist. Cuzy kraj poskiee jemu wysoke, jara estne mstna z bohatymi dokhodami na wysokej uli, ale Smole zwosta mjez serbskim ludom, mjez swojim horcolubowanym ludom, witcy wtincy so nad jeho idealnym zmyslenjom zradowachu. Khudy serbski spisowael a nowina wn zwosta ha do smjere, ale krna, kralowska krna je ntko jeho dl.

Smole wojowae, dae, a wn njeje podarmo da. Wumr Smole je, tola nic cyle a cyy, jeho duch je iwy dale. Jeho skutki su kwtki, ki kja dale te po smjeri, tomik, kotry je wn sadi, njese pody. Serbski ideal, serbska ideja njeje zahinya, druzy jeho tomej piliwachu, z ertom a z pjerom: Hrnik, Imi, Pful, Zejle, iinski, Wjela, Fiedler, Kocor, Bartko a jich pomocnicy.

Zboowny, t je tutych mui hie zna, zboownii, t je na jich duchu podl m, najzboowmi, t we jich duchu dale skutkuje. Nkoti swrni wuomnicy hajachu jich serbski ideal dale; tak serbska mysl enje cyle njewusny a so dowukhowa ha do densnieho dnja te pez najzrudniu dobu serbskich stawiznow. A ntko ze krewje wjnskich woporow, kotre je te na lud woprowa, je z nowa wocui nowy erstwy duch mjez ludom a - mjez modej inteligencu, mjez serbskimi tudowacymi.

Smole a Hrnik mataj te na rowje krasny serbski pomnik, ale Pful nic. A tola b te wn isty idealist, wulki horliwc, woje widenje je woprowa na serbski sownik, swoju strowotu na do za serbski lud, ale ze witkich serbskich sowow, kotre je jako drohi pokad zbra a wukhowa ped zabyom, ani jedne, ani pismika na jeho narowniku njestoji! Te Fiedle je pdla njeho pokhowany, nadijamy so, zo so dopomnja, zo b Fiedle jedyn z naich najlpich basnikow a zo jemu dsowska lubos staji serbski pomnik, kajki je stajia Smolerjej. to je so naemu horliwemu wtincej Mikawej Andrickemu zwonka serbskich mjezow w itawje dstao, serbske napismo na rowje pdla nmskeho, to je tola wosrjed serbskich mjezow im wsie. Naa serbska narodnos njesm so tupi. Tak zasubni muojo su hdni wneho wopomnika a to serbskeho wopomnika wosrjed serbskeje zemje! Smy dha my cuzbnicy we swojej samsnej domiznje!

W narodnej wsy naeho wulkeho basnika Handrija Zejlerja a podobnje te w domiznje naeho iinskeho ma studowaca modo dostojne znamjo zjawneje dakownose wobstara. t jich esi, esi sebje a lud. Tajke znamjenja runaja so pokazowarjam pua, ki wjede do serbskeje wutroby. "Swj k swojemu!"

Wy, lubi serbscy brata a lube serbske sotry, mae modu, istu, za najwye ideale zahorjenu wutrobu. Wy lubujee swoju drohu serbsku ma, ki je was wuia rec, wru, pciwos. To su ti drohotnie kuba dyli zoto a dejmant. Z kajkej njewurjeknitej prcu a z kajkej njesebinej woporniwosu su wam tute kuba wukhowali ie daerjo we winicy Knjezowej a w zahrode serbskeje narodnose! Huboko do wutroby zaimy sej jich skutkowanje a shujmy jich pikad. Nio njekubuje tak snadnje, ka itanje dobrych iwjenjopisow; tohodla pilnje itaje, to je so wo naich narodowcach pisao w "asopisu Maicy Serbskeje", w "Serbskich Nowinach", w "Katolskim Posole". Khowaje sej tute asopisy a dawaje te druhim do ruki tajke iwjenjopisy. "Pikady ahnu, sowa jeno pohnuwaju." Powjedako "Naa wowka" je po prawym sama biografija, iwjenjopis, najnadobnii wobraz skeje sowjanskeje nskeje. Do wch pismowstwow su tu knihu peoili. Mjehka, pobona, lubosiwa sowjanska wutroba, dobroiwa, stajnje k pomocy hotowa ona z ludu, pciwa, starosiwa, sepna ma, to je wobraz, kotry je mitrowske pjero skeje basnjeki w tutej knizy wumolowao. Nio krasnieho a lpeho so nam, wosebje wam, lube serbske sotry, do rukow da njeme.

Syn rad hospodari na kuble, kotre je namr po nanu, kotre su ze swojim potom swru wobdowali jeho serbscy prjedownicy to, sta lt. Ow, kak syna wutroba boli, hdy jemu njezboe tutn drohi namrwk wtcow z rukow drje, hdy njesmilny lichownik jeho wustori ze statoka, kotry z lubosu hajee ka zerniku swojeho wcka! Kak jeno by mno byo, zo by dobry serbski student, potomnik esownych serbskich prjedownikow a prjedownicow, dobra serbska studentka, swrna dowka serbskeje maerje, zacpia, zaisnya drohotne kubo maeneje re a serbkeje narodnose a zdanose. Waa samsna wutroba wam wm, nam wm, jasnje wte praji: daloko prje wot nas tajkale myslika, tajkale nizkos: daloko, dale ha snco wot zemje! Za to im hubo nut nam wm do wutroby lubos ke wemu, to je dobre, serbske!

Ani dobytka ani sawy, ale rados! Dobytk drje me nahrabneho wokomik za lud pozahori, sawa abo es eselakomneho na khwilu k dobremu pohnu, ale nio wulke ani nahrabny ani eselakomny njedokonja. Rados, rados dobreho swdomja, zo sym w mnohim ludej pomha, njezboe wt njeho wotwobroa a jeho zboe spchowa, to je myto, kotreho paduch njepokradnje a zerzawina njeznici. Tajku rados dawa kdy dobry skutk za lud, tajka rados pohnuwa k nowym dobrym skutkam, wjede wot dobreho k dobremu a k lpemu, wot lpeho k najlpemu: wot ideala k idealej! Peco wye, wye horje k hwzdam! Prawy idealist njetrjeba pipznaa swta, njepyta ani ese ani bohatstwa za to, zo so hori za lud, zo' da za lud! Myto ma we sebi samym. Tohodla praji ski filosof: "We wutrobje njech kdy pyta, oho swt jom' nihdy njeda!"

Na may, ale dobry lud je mnoho, jara mnoho epje, prtra zrudne asy, dokel jeho studowani synojo husto jn wopuichu, dchu do cuzby za dobytkom, za esu. Woni dchu nimo swojeho ludu bjez ua, bjez lubose, zymni, njedakowni a nochcychu ani wide kak wn z ranow krwawi, nochcychu sye, kak wo pomoc aosi. A cuzy Samaritan so druhdy nad nim smili! Sm so to hdy zaso sta! enje wjacy! Ani jedyn z nas, ani jedyn, ani jedna z was, ki se zahorjeni, rozwueni a najnadobnio zmysleni synojo a dowki serbskeho ludu, enje wka ani wucha ani wutroby wotwobroi njesme wot swojeje lubowaneje maerje, wot serbskeho ludu. Swdomje by porokowao: ty sy nimo o a njejsy so smili. Do najlpich ze serbskeje krewje chcemy my, chcee wy sue, tu dyrbimy so prcowa, zo bychmy te najlpi Serbja a Serbowki byli ze sowom - ze skutkom.

Sebi samemu b na lud so wocuzbni, zaby na swoju zadenos, zhubi pod nohomaj dno, na kotrym b nhdy sta jako cyy lud, zamoite, tak mjenowane inteligente stawy bchu zapre swoje pokhadenje ze serbskeje narodnose, jeno nie worty so derachu, ale drmachu, haj smjertny spar so do nich dobywae. Tola Bohu dak, hie w prawym asu wutore hrimanje a hok swtoweje wjny w, wosebje sowjanske ludy, z drmanja - te na serbski lud. 1849 b to podobnje, ale jeno podobnje. Te tehdom wucuichu ludy, ale nic w, a nic tak mcnje, a reakcija wot horka zaso pohui jich wocuene wucho a z nowa ludy zadrmnychu. Tak sylna reakcija, namocne wrenje starych wobstojenjow densnii de njehrozy. Tehdom serbska inteligenca derje zapimny do koa serbskich stawiznow, te nkoti muojo z ludu su mnoho za zderenje naeje narodnose dokonjeli. Najznaii b Handrij Kek jako zapsanc na sakskim sejmje, a Ptr Myk jako ludowy basnik. Kek b rodeny rcnik, wobrotnje, wutrobnje, raznje wn ree a wjedee te naich studowacych sobu storhny a zahori. Kajka rados, hdy dobry, derje mnjacy prda tak rci, zo posucharjo jeho sowa shuja z wuchom, wokom a wutrobu. Kajke myto pilnemu serbskemu spisowaelej, hdy itarjo njema docaka, zo bychu zaso nto z jeho pjera mhli dsta - wuiwa. Haj, to je wuiwanje, wokewjenje a wuitk z dobom! Dobri ludowi spisowaeljo a rnicy su prawi wjednicy, woni nawjeduja lud z wrnosu, z lubosu, zahorjenosu z niinow na wyiny, z wyinow ha k hwzdam. Hio na zemi je jich myto wjesoos, pp smjeri wna rados. "Ka hwzdy buda so byi i, ki su mnohich wukubali k sprawnosi!" Nicht njesm swojeho talenta zary, nimo swojeho ludu hi ka cuzbnik, na bok leo wostaji wboheho bratra.

Jara radno by tohodla byo, hdy bychu so zhromadnje wudae nae najpopularnie spisy, ka|ke su wue z pjera wulcy wobdarjeneho wulkeho serbskeho humoristy Mikawa Jacsawka, Jurija Wingerja a te nkotrych, ki hie su - Bohu dak - mjez iwymi. Tajke spisy mamy potom wude k rucy, te hdy njememy do ludu hi. Dobre ro ludoweje rce su te pisowa a psnje. Wulku zbrku staj wudaoj Radyserb-Wjela a Muka, prjedy hio Jakub Buk mau.

A ntko hie wane sowo! Nic zahorjenos sama sm nas wodi, n, te peswdenje dyrbi na rozom rozswtle, nau wolu skrue a naej wutrobje mocy dawa. Zahorjenos sama sominje, hdy je wohnjowe sowo wotmjelko a zahorjena pse doklinaa. Ale peswdenje, zo my suamy k ludej, z kotreho pokhadamy, suamy jako dakowne do do serbskeje swjby, kotra je nas iwia a wukubaa^ zo my nihdy njesmmy zaprd

nana a maerje, tute peswdenje njesm nas nihdy a nihde wopui. Talent njesm w zemi leo wosta, ale z nim dyrbi kdy da, dni je de.

Inteligenca bjez ludu je saba, howa sama njeme nas iwi, ruka, ki puh a kosu wodi, dyrbi inteligencu sobu iwi. Ale howa, inteligenca, dyrbi za lud mysli, wo lud so stara, lud we wm prawym a dobrym rozwue. Howa ma swj nadawk, te ruka ma swj nadawk, jedne do je estne, druhe runje tak estne, jedne nuzne, druhe te. Howa, wutroba a rukn sueja hromadu, ka korje a wukorje, ka zdonk a tom. Wutorh tomik z korjenjom ze zemje, a tomik wuskhnje, zajiinje. Tak te studowacy Serb a studowaca Serbowka zahinje a so zhubi na wulkej pskowej runinje, hde snco pali a smali, hde rosa wry, nadije a lubose njewokewja wutrobu. Ale huboko zapueny korje w serbskej pobonosi a wrje dowuderi we wch spytowanjaoh modych lt a tomik wotrose na tom, na dobreho wtinca, na dobru wtinku. Te nadobnje zmysjeny nmski basnik Schiller k tomu cyle podobnje napomina: "k wtinje so pizamkni, k wtinje drohej: tule su sylne korjenje twojeje mocy!" Dw rucy ma owjek, podobnje te cyy lud. Jena ruka puh a kosu wodi a iwi o, druha ruka pjero wodi, sylni duch a wokewja wutrobu. Wobej rucy dyrbi lud m, ka o prawicu a lwicu.

Je dha hde adyn druhi lud lpi, hdnii, zo by m serbski inteligent jemu swoje dary a mocy woprowa, swj samsny serbski lud pak zacp! Njejsu dha cuze wulke ludy same dos bohate na zdanych, ehodla potajkim maemu serbskemu ludej bra studowacych, a studowanych, kotrych je mao! Njeje to njerozom a kiwda z dobom! Serbjo w cuzbje a cuzy w Serbach! Kak asto je kdeho wtinca wutroba zabolaa, hdy je serbski duchowny, wuer, lka, prawiznik, wuenc, technik, o do cuzby, hdy tola trjeba njeb. Khudemu bratrej bra a bohatemu cuzbnikej dawa! ue, n, nic jeno ue, swdomjo z wtrym mcnym hosom ri a porokuje: to je surowa kiwda! Daloko pre wot nas, z naeje wutroby tajka kiwda! Wbohe serbske do ada rozwucenje wot nkoho, ki jemu, a kotremu wone rozumi, wbohi serbski kesan ada za sowom boim, kajke w|i rozumi a ka jemu jeho wutrobu wokewja, serbske sowo boe, wbohi khory serbski owjek chce lkarjej wopisa swoje bolose, serbski owjek swoju nalenos wuoi serbskemu prawiznikej, ale i su - w cuzbje. Njech enje wjacy wo jednym serbskim inteligentu, koti wudu z waeje a naeje srjedizny, aos serbskeje maerje njepai, kotru syimy z erta serbskeho psnjerja: "To su sylzy maerje, ki wo syna so rudi, ki ju zacp, w cuzbje budi"- -

Jasny pikad za swru su nam dali nai wulcy wuency Smole, Hrnik, Muka. Wch toch je cuzba peprosya, zo bychu tam piwzali wysoke, estne, dokhodnemstno jako swtosawni znajerjo serbskeje a druhich row. Ale witcy zwostachu serbskemu ludej a krajej swrni. A nic mjenje mcny pikad je nam zawostaji iinski sam. Do domizny so wn wri, rozbolena b jeho wutroba ze styskanjom, hie ble rozbolena ze zrudobu, zo nai zdani swj lud tak mao lubuja, nicht njeje serbski lud a serbsku zemju horcyo ubowa ha iinski. Runje tuta lubos jeho wobraznos stajnje z nowymi myslemi wobohaee, jeho duchej tak sylne mocy dawae, zo so wn ha k sncu znoowae. Jeno tak je wn moh wulki pokad psni a basni zawostaji a pismowstwo aeho maeho ludu wobohai, zo sm so we mnohim nastupanju mri z pismowstwom wulkich ludow. Te Zejle waee sej sam swoje psnje wye ha bohatstwo zemjanskeho knjeza we wosade. Tak khuda serbska rc, serbske pismowstwo, serbske basnistwo njeje, ka sej i mysla, ki to njeznaju: nawopak, nas je mao, tola pomrnje, to licbu nastupa, su hio Serbja jara mnoho dokonjeli. Njeje ani mysliki, ani ua, ani wopijea, kotreho njemoh Serb wupraji ze swojej reu. Nawopak! t serbinu znaje, w: dos husto je riaa r bohaia ha cuze, zo memy jasnio a krasnio wo wopisa, to rozom mysli a wutroba zauwa. Tola to nas njeini hordych,- ale nas wokewja, to nas njewjede k tomu, zo bychmy druhch zacpwali, ale to nas pohnuwa a sylni k du a ke skutkam za serbski lud. Budmy ponini z poninym serbskim ludom, ki je dobry a hdny. Horda inteligenca, ki je horda na hordy lud, wjede do stracha, zo lud a inteligenca zhinjetaj. Sawny wjednik skeho naroda Franc Ladisaw Rieger je praji: po wuprajenju jednoho z jeho najlpich peelow, ki b fara, ma kdy owjek tak iwy by, zopo nim wostanje estne wopomnjee. Sawneho mjena kdy m njeme, wo dobre mjeno ma so kdy stara, a kdemu dobremu wtincej je w serbskim kraju estne wopominanje weste. Wysoka mohila, wysoki nasyp, kajki su Riegerej natwarili dakowni narodowcy, njeme nam debi row, ale nizka hrka serbskeje zemje bude kita mune stawy a ki nad nimi pipowda: "Tu spi dobry Serb a kesan!"

"Spwaj a daj!" Spwaj swj rai krlu, swoju wjesou pse, a daj z bjezstarostnej howu a z nadju ponej wutrobu. "Ze spewom k wutrobje, z wutrobu k wtmje!" Bh sam tebi pomha, jeho ohnowanje bude z tobu! Pez zrudne asy je nas wjed, z nami by, do jasneho pichoda nas wjede. Hio so mrele dla, nowa hwzda mjez nimi skhada, de a jasnie pruhi k nam sele: to je pichod serbskeho ludu. Z miym byom so hwzda zyboli, to je cyle by serbskeje powahi, serbskeje due: to je by, ki njepali, njesmai, njenii, to je by, ki lubje swi, wse wjede horje k zbou, k rosenju, k zdanosi, k prawemu kesanskemu iwjenju na zemi, k wcnemu zbnemu iwjenju w njebju! enje njesm nam hida, zacpe, nau wutrobu wohide, z wutrobu a z ruku lubujmy, lubujmy a skutkujmy. Potom nas nio njewottorhnje wot idealow, nio njewottorhnje wot twjerdeho wjazka, kotry wjaza wutrobu k wutrobje: my Serbja, budemy potom mjeze wmi ludami drje po libje may lud, po pciwosi wulki lud, po zdanosi sawny lud, po poinkach dobry kesanski lud. To bude naa wulkos, na dobytk, naa es, naa rados!

Bh sam pak, Wtc swetow a dawa wch dobrych darow. ohnuj nae wotmyslenje, nae prcowanje!

"Bh ohnuj moje Serby!" Tak pie na wulki iinski.

"Bh ohnuj nae Serby!" Tak pihosujemy witcy.

"Bh ohnuj Serb'ski kraj a serbski lud."

J. Lib, Serbske Sowo 1919.

zpt na obsah - Dal: Modym Serbam