esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

66.

Nto z mythologije

Prnjotny owjek, wobkedbujo bytose a wcy wokoo sebje, njeje wo nich hinak sudi moh, ha jeno po sebi. ujo w sebi iwjenje, kotreho wumnjenja derje njerozumjee, je wn te witkn wokolny swt jako iwy wobkedbowa a jako tajkemu jemu te znamjo iwjenja nadawa. Wn pak samsnemu iwjenju derje njerozumjee - tu runje tak wopanje, jako wo swojim iwjenju, sudee tez wo iwjenju druhich iwych bytosi abo te njeiwych wcow, kotrym iwjenje pisudowae. Po tajkim puu pide wn podio k pedstawam wo welakich bytosach, kotre ha dotal pak w tradicionalnych mythach zdeaniich ludow, pak w piwrkach dotalnych diwich ludow widimy.

Dyrbju so jasnio wupraji a wc wukas.

Prnjotny owjek pedstajowae sebi duu jako nto, to drje njeb mno wobmasa, tola to mjee runje tajku podobu kaowjek sam. Wn mjenujcy widee we spanju druhich ludi, ree z nimi, khodee z nimi na hotwu ka we woprawditym iwjenju, a njemo swojeho sona hinak zapimny, wukadowae sebi, zo w nim sydli druhi owjek, bjezlny, tola runje tajkeje podoby ka wn sam, z runje tajkimi wosebitosemi a potrbnosemi, kajke wn sam ma. Wn dale widee, zo kdy owjek, hdy spi, so njehiba, njeri, njelada, njekhodi atd., zcya je jeno njeiwe o. Tu wn wusudi: we owjeku je woprawde hie druhi owjek; hdy tn z a wude, wostanje o bjez iwjenja leo - tu je tamn druhi, bjezlny owjek piina iwjenja.

Na tajke wanje pide won k pznau, zo je nto, to owjeka woiwja, to je po prawom owjek sam. Hdy tamne "nto" z owjeka wude - owjek spi. Z tuteho pohladowanja na spanje showae runje tajke pohladowanje na smjer. Prnjotny owjek z wopedka zawse njemee derje rozdli son wot smjere, njemee rozdli, ha owjek, ki wumrje, spi a soni, t. r. ha z njeho "druhi owjek" jeno na khwilu wude, abo ha je mortwy, t. r. hac tamn wdruhi" z njeho na peco wude a wjacy so njewri. Wot toho pide pohladowanje prnjotnych ludow na smjer jako na spanje, sn. Hie moderny owjek praji "wotponi z mrom", "spi z mrom", "wn hio soni wny sn" - njepemyslejo, zo bchu tute sowa, kotre wn jeno wobraznje praji, pez jeho prawtcow do sowa myslene, tu zo powda nto, to je po prawom prastare herbstwo z prnjotnych asow owjestwa.

Dopokaz toho, zo woprawde me nkajke bye w owjeku by, harunje bjezne, widee prnjotny owjek, hdy wuhlada swj wobraz we wode abo hdy wobkedbowae swj sn abo te dych - wot toho wn nawda duam zemrtych mjeno duch abo te sn, ka hie densa diwje ludy duchow mortwych mjenuja. Z toho memy sebi lohcy wukas ludowy nahlad, zo duchojo so spznawaju po tym, zo nimaju snja - dokel su sami jeno s. Peto w prnjotnych asach zawese njewobkedbowachu ludo s jako jednory zjew pirody, ale jako wosebitu bytos, kotra, dokel njemjee a, b na jedyn skhodek z duchami postajena, abo hinak wuprajene, b jako duch wobkedbowana.

Runje tajku abo podobnu duu, kajku w sebi wobkejdbowae, mjenujcy duu, kotra je nhde z fotografiju, z podobiznu ea abo zwonkowneje podoby, pipisowae te zwrjatam a witkim wcam, kotre wokoo njeho bchu. Tu k, ps, mjedwjed atd. mjachu po jeho zdau duu, kotra b dosponje podobna wopraw-ditemu konjej, psej, mjedwjedej - due tych zwerjatow je wn husto we swojih sonach wida, hewak njewdee wn sebi wukas zjew tych zwrjatow w sonach ha tak, zo jeho dua wukhada z jeho a a woprawde wobkhaduje z duemi - konjemi, z duemi - psami, z duemi - mjedwjedemi. Tola runje tak wn sudi te wo wcach, kotre mjee, a wo cyej njeiwej pirode wokoo sebje. Tu jeho wodw, jeho uk a koki, z cya witke wcy maju duu, kotra ma dosponu podobu. woprawditeho wodwa, uka, kokow - w sonach mejee wn duu - wodw, duu - uk, due - koki. W sonach rosee dua - trawa, rosechu due - tomy, omjee so dua - woda.

Prnjotny owjek wobkedbowae, zo mortwe o abo o spjaceho owjeka njekhodi, njeda, njeri, dokel b duch z njeho woteo, z eho sudee, zo piina witkich injenjow owjeka je duch - a analogiscy te piinu witkich wujawow w pirode, kotre sebi wukas njemee, we welakich duchach pytae, kotrym, njewdo hinak, dawae podobu owjeskeho ducha, apsp. owjesku podobu. Tola husto te podobu druhich iwych stworjenjow, zwrjatow jim pidawae, hdy widee nkajku podobnos mjez wosebitosemi tamnych wujawow a wosebitosemi welakich iwych stworjenjow, zwrjatow.

Z toho pojimowanja shuje, zo te welake podedenja swojeho iwjenja, lubozne abo njelubozne, zboowne abo njezboowne pipisowae weakim ducham, peelniwym abo njepeelniwym - a z toho nastachu pedstawy welakich duchow, kotre iwjeski bh owjeka wjedu, postajeju, zakituja abo jemu zadwaju. Mnju tudy genijow starych Romjanow - kdy owjek mejee swojeho genija, - "dajmonow" starych Grekow, "dolu" Polakow, Maorusow a Rusow, "sreu" junych Sowjanow, "osud a sudiky" echow, "sudjenice" junych Serbow, "sudjenice abo rojenice" Khorwatow. Spodiwne je, zo Serbja podobneje bytose nimaju, tola zda so, zo nhdy tajku bytos mjachu. Pful drje ma we swojim sowniku sowo "wosudnica", tola njewm, zwotkel je ma, ha je je w ludu sya abo sam wutwori. Na nkotre wanje bliitej so runje mjenowanym bytosam serbska "boa os" a "boe sedleko".

Z tajkimi genijemi bchu te duchojo zemrtych prjedownikow, Prnjotni ludo mjenujcy wrjachu, zo dua zemrteho nana ze swjbu wostawa a so z jeje kitowacym duchom stawa. Powostank teje wry namaka so hie ntko w ludu, ki wri, zo dua zemrteho w domje wostanje tak doho, doni so mortwe o k pohrjebej njewunjese. Tohodla pjea njeje derje, peze wu mru aosi a paka, dokel to njeboiki, resp. jeho dua, wo syi.

Pozdio esachu ludo welakich domjacych duchow, njemyslo wjacy, zo b tuta es z woprdka duam jich prjedownikow suaa. Prnjotni ludo wrjachu te, zo me so dua prjedowrika wri te w podobje nkotreho zwrjea, na p. hada.

Na tajkim puu mee nasta wra do kuboikow, lutkow abo palikow, do plonow abo zmijow, zdla te do boeho sedleka a boeje ose.

Adolf erny, Mythiske bytose uiskich Serbow I.

zpt na obsah - Dal: Pi kolebcy