╚eskß ŔÝtanka - Pßta - Srbskß ŔÝtanka -

100.

K. A. Kocor

ętˇ by mjez nami Serbami jeho mjena njezna│? ętˇ by jeho spýwow njespýwa│? WotroŔk a d╝owka, bur a knjez, zd╝ý│any a njezd╝ý│any w holi a horach, we wsach a mýstach, spýwa p°i d╝ýle a p°i wjeselu krasne h│osy na╣eho mi╣tra. Też cuzomc, samˇn nýmski susod se Kocorej k│oni, z respektom a poŔesŠowanjom. A my d╝ensa na╣emu mi╣trej │awrjenc podawamy, d╝akownje prajicy: "Ty sy, kiż sy na╣ luby lud spýwaŠ wuŔi│!"

Kocor je rod╝eny melodiski genij; z jeho kuz│aÓskeje lyriskeje harfy stajnje nowe zaklinŔuja h│osy, po│ne naivneje jednorosŠe, ale nutrneje h│ubokosŠe; wurazy to woprawd╝iteho wumje│skeho ducha. Na╣emu ludu je Kocor za│ożeÓ serbskeje narodno-wumje│skeje hud╝by, wosebje spýwa.

W serbskich hˇrkach a hajkach zahoÓskeje wokoliny dorosŠe; tam za╣Šýpichu so jemu serbske narodne h│osy zahe do wutroby; a hdyż bý pozd╝i╣o w hud╝bje so kub│a│, z mˇcnym hibanjom wożiwichu, rozwiwachu a p°etworjachu so: narodny spýw bu ze żiwjenjom jeho byŠu. Hnydom jeho prýnje hud╝bne pospyty wobswýdŔuja to; spý╣nje nadoby pow╣itkowneje popularity.

Wjele k wuspýchu Kocorowych komposicijow p°ida zbożowny p°ipad, zo namaka w fararju H. Zejlerju basnika, kotryż tak każ wˇn stoje╣e na rˇdnej pˇd╝e serbskeho ludstwa, pýsnjerja bjeze w╣eje tendency, kiż date pomýry a wobrazy z ludoweho żiwjenja skiŠe╣e w plastiskej formje a w prostym podaŠu.

Tak bu Kocor też sobuza│ożeÓ serbskich spýwanskich swjed╝enjow l. 1845 a sŠýhowacych, a z tym njesmjertny zbud╝owaÓ noweje serbskosŠe. - Tehdom d╝ý poŔachu so Serbja z nowa jako lud zaŔuwaŠ, a zjawnje p°ez Kocora dopokazachu swoju khmanosŠ też za salony. Kocor njewobmjezowanje wobknjeże╣e programy spýwnych swjed╝enjow, jeho spýw so rozleŠa do najzdaleni╣ich wsow a mˇcnje wjele wudokonja za zbud╝enje m│odeho Serbstwa. Też nýkotry m│ody wobdarjeny Serb tehdom swoje mocy spytowa╣e, każ Frencel w NjeswaŔidle - a star╣aj hiżo: SmoleÓ a ZejleÓ we úazu.

Kocor je z njew╣ýdnej pilnosŠu d╝ý│a│, wozbożujo swˇj lud z wulkej sy│u ma│ych a wjet╣ich sk│adbow.

Wulkotnje zaŠi╣Šachu so pos│ucharjam jeho oratorije, z kotrychż drje stej "NalýŠe" a "Kwas" najkrasni╣ej wup│odaj jeho Musy; mi so "NalýŠe" najkrasni╣e a najs│awni╣e mi╣trowe d╝ý│o byŠ zda.

Ale też w jeho mje˝╣ich d╝ý│ach so krasne nakhad╝eju parle. W dejmantowym b│y╣Šu swýŠi so jeho "Syrota", kotraż też najkamje˝tni╣u wutrobu zmjehŠi. A kak żˇrli so bohaŠe melodiske żiwjenje w opereŠe "Jakub a Khata"! Jedne z najposlýdni╣ich rjanych d╝ý│ow mi╣tra je "Wod╝an", na s│owa H. DuŔmana-Wˇl╣inskeho komponowane. Też krasne narodne reje se zajimawym rytmom je nam Kocor dari│. Ani njezapominajmy na jeho komornu hud╝bu a jeho ouvertury, haŔrunjeż njejsu tak znate. Hnujacy zaŠi╣Šuje so du╣i jeho duchowny oratorij: "lzraelowa zrudoba a trˇ╣t". W╣ý wjet╣e komposicije - oratorije, su so w Budy╣inje, Lubiju a też w Drjeżd╝anach, ze znamjenitym wuspýchom p°ed wubranym pos│uchaÓstwom p°edwjed│e, mi╣trej k wulkej s│awje a nam Serbam k ŔesŠi - a k wużitku.

W╣itke Kocorowe komposicije, też najwobsýrni╣e, każ jeho oratorije, maja wýsty raz wysokeje noblesy a żadneje pˇcŠiwosŠe; w╣itke su po formje jednorje tworjene, njeso znamjenja narodnych h│osow. Ja bych Kocorowe spýwne pýsnje p°iruna│ holŔcy ze wsy, prostej w drasŠenju, rjanej, nýżnej a lubej, tu sonjacej, tu ╣iba│ej: a jeje mˇdrej wˇŔcy a kŠýjacej hubcy nas wobkuz│ujetej, hdyż d╝ý je w╣o tak p°irod╝ene na njej, ani jeje mysl njekhori na mudrowanje.

We swojim narod╝e Kocor samsne mýsto zajima, kotreż Bjedrich Smetana w Ŕýskim. Nýkotre rysy su jemu a Ŕýskemu mi╣trej zhromadne. Wobaj narod╝i╣taj so w prýnjej ╣twˇrŠi miny│eho stotka, Smetana 1824 w Litomy╣li, Kocor 1822 w Zahorju pola Budestec. Wobaj z prostych stawow swojeho ludu pokhad╝ataj. Kocorowy nan bý rolnik, Smetanowy piwarc. LubosŠ k hud╝bje w tym a wonym wucuŠi w najprýni╣ej m│odosŠi. Kocor zd╝ý│a so w Budy╣inje w dobrej wuŔbje hud╝bneho direktora Heringa jenak wustojnje każ na klavýrje, tak na pi╣Šelach, a na seriosneho komponistu - Smetanowy talent zrawje╣e w Prazy pod nawodom znamjenitneho yirtuosa na klavýrje a hud╝bneho sk│adowarja Proke╣a. Smetana a Kocor zahe z originelnymi sk│adbami p°edstupi╣taj p°ed │ud: Kocor nýkotre z luboznych prýniŔkow poswjeŠi swojemu wuŔerjej Heringej, Smetana swoje kharakterne opus 3. za klawýr mi╣trej Lisztej. Wobaj w najlýp╣ich mużnych lýtach stwori╣taj d╝ý│a, kotreż same hiżo bychu njesmjertnosŠ zawýsŠi│e jeju mjenu: Kocor swoje z│ote "NalýŠe", Smetana swoju z dychom nalýŠa dychacu a zahrýwacu ze s│ˇnŔnym b│y╣Šom operu: "Prodanß nevýsta"; a wobý d╝ýle w╣ak bu╣taj też tu a tam najŔasŠi╣o spýwanej. Jako z Kocorom Serbam, tak ze Smetanu Ŕýskemu ludu nasta za│ożeÓ specifiscy narodneje a wumje│skeje domjaceje hud╝by a z tym mˇcny wubud╝eÓ ludu. Wulke koncerty, woprawcj╝ite swjate dny domjaceje hud╝by, wobaj sk│adowarjej samaj dirigowa╣taj, żnýjo, zahorjene triumfy, najlýp╣i synowje ludu wyskachu jimaj.

A tola, kak so wobaj mi╣traj rozkhad╝ujetaj zaso! Samotna lyriska Kocorowa powaha a Smetanowa postawa dramatiska p°edstajujetej wˇtry kontrast. Hi╣Še bˇle wumje│cow d╝ýli polo hud╝by, na kotrymż knjeżitaj: Kocorowa domena je h│ownje pýse˝, Smetanowa komorna hud╝ba, symfoniske basnjenje a opera. Ze z│otym │awrjencom staj wobaj wýncowanaj, ale Kocor je wjele prjedy w ludu so p°edoby│, haŔ do│ho we wukraju - w ╣wedskim Goteborgu - jako kapa│nik skutkowacy a dojasnjowacy so Smetana; pozd╝i╣o hakle tutˇn profeta we swojim wˇtcnym kraju p°ipˇznaŠa do˝d╝e. Wysokeje staroby wobaj dˇspý╣taj, tola też tu je Kocor lubu╣k Musy by│.

Hiżo 80 lýt starcej bý w slýboru pˇzdnjeje nazymy, a hi╣Še so, njed╝iwajcy na snadnu khorosŠ woŔow, Šýlnje a duchownje Ŕerstwy Ŕuje╣e wużiwajo w mýrje we swojim ketliŔanskim idylu wulkich skutkow p│ody. Kak struch│y za to bý Smetanowy żiwje˝ski wjeŔor! ╚ýski mi╣tr, kotryż hinak haŔ Kocor też materielnu nuzu żiwjenja nawýd╝i, bu hiżo w najlýp╣ich mużnych lýtach z wu╣nej khorosŠu napad╝eny, a dospo│nje woh│uchnyw╣i skˇnŔi w zaŠýmjenju ducha njezbożowny, lýdom majo 60 lýt w prażskich Kate°inkach.

Bjarnat Krawc, úużica 1902.

zpýt na obsah - Dal╣Ý: Zdalenej lubej