esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

102.

Klankodiwado a jeho wuznam

Smy iwi w dobje, w kotrej owjestwo pi wm swojim pospochim khwatkom do prdka zaso pima za starymi dobrymi doho dos zacpwanymi zarjadowanjemi. Tak je to te z klankodiwadami. Nhdy, hdy wjetina ludi hie ani nowinow, ani knihow, ani diwadow ze iwymi hrajerjemi njeznajee, be klankohraje, ki ze swojim khudukim wozykom msto wot msta, wjes wote wsy ahae, jeniki japoto wumjestwa, haj, docya duchowneje zabawy. A potom pide wobrot. Sepje asopisow a knihow rozleachu so po wch krajach, diwada rozechu ze zemje a mali, ponini kralojo a pryncojo a pryncesny klankohrajerjow bchu wopueni a wisachu po wej swojej krasnosi zapreni nhde w kuiku a tryskow pony Hapka abo Kapork zakisny a zaby swoje orty, ki bchu telko khutnych piposucharjow rozwjeselie. Tola nic na wne! Wn jako zastupnik sylneho njezniomneho optimisma njemee zadwlowa, wn wdee, zo witcy i zakuzani pryncojo a pryncesny zaso wotua ze swojeho hubokeho spara hie k wjetej krasnosi. A mjee prawje. We wulkich mestach, w krasnych wumjescy wuwjedenych diwadach wustupuje densa zaso Hapka jako swrny suobnik swojich wysokich knjezow, a klankodiwado ze swojej sylnej wobkuzacej naivitu dobywa sej dale a wjacy piwisnikow a lubowarjow. Njeru tu wo Barlinu, hde pai najtue mstno w klankodiwadle - ti hriwny. N, klankodiwado ma a me za tuni pjenjez poskice dsu a wotrostemu wokewjenje a powuenje nadobo.

Wzo, pedewim dsu. A tu skutkuje jako wubjerny srdk k wupstowanju dsowskeho kharaktera. Moderna pedagogika hdnosi sej klankodiwado wosebje tohodla, dokel me so z nim najlo a najlpje peskutkowa jedna z prnich poadankow pedagogiskich: wuwuowa pez zabawu, rjec wrnos ze smwkom na hubinkach. Peskakowacy, wjesoy duch modizny njeje jara pikhileny suchim ulskim wdomosam, kotre, su-li podawane tak ka su, sprcuja, buda njelt, haj, inja zacis pinueneje namocy. Di wak dyrbja rady pijima wubu, powuenje ma jim by witane wjeselo, wosebje tam, hde so jedna ble wo wukubanje kharaktera dyli rozoma. Memy do nuzowa, zo by pijimao wdomose, nihdy wak, zo by so nutkownje polepio - tu dyrbi kde do same chcy, dyrbi na peswdiwych pikadach wide, zo jedna wopaki a kak ma jedna prawje. Tu wzo ulske srdki njema dosaha. Dyrbimy dale srdki pyta, z kotrymi bychmy tutn wany zamr docpli.

A tu njememy sebi lpeho pomocnika mysli, dyli diwado a to klankodiwado, kotreho kuzo skutkuje. tak bjezposrednje a je tak bizko dsowskej dui, zo je w tutym nastupanju njememy dos wysoko hdnosi. Maizny klankohrow, brane najble ze swta bajkow, ra z najzrozumliwiimi sowami k modej dsowskej howcy, ponej fantastiskich sonow a zboownej w pespodiwnych widenjach, ka je wukuza dokonja jeno erstwa, iwa a mcna dsowska fantasija. Maizny tajke podane wzo wot woprawditeho basnika, njema misny wuspch, dokel skutkuja z typiskimi, razowitymi postawami ludoweje poezije.

Dobra klankohra je z wokewjenjom te za dorosteho pihladowarja. Romantiske wuzdae rjekow mnja lubowlnje wobraz a zwreja jednanje a nia pi tym ironiscy ilusiju; rjekojo hladaja z dowru iwjenju napeo, ale njedada so wot njeho zjeba, njezadwluja pi wokomiknym njelachenju. Dokonjeja sej wai ponos, krasnos a sdkos iwjenja, a zhladuja z dobromyslnym smwkom na jeho podskoki, ka bychu chcyli rjec: wak my wmy, zo to tak z njemni, sy tola dobre a krasne. Pihladowarjej so zda, ka bychu rjekojo mli wosud we swojich rukach a bychu jemu diktowali notu swojich napadow.

A za tej kalejdoskopiskej hru pemnjawych scenow peswitaja jimawe rysy prosteho ludoweho basnistwa, tak njepytaneho a jasneho, jednoreho styla, z tak wotewrjenej iej mudrosu isteje wutroby, zo dyrbi te dorostemu by wumjeski poitk showa hru ze zajimanjom. A di cuja instinktivnje mc iwjenskich wrnosow, podmoowanych z nuznosu wosuda, a bjeru je z diwada tak sobu, ka bchu wot ludoweho basnika peiwjene a na jewiu podate: huboke, woprawdite, ae w pisanych a wjesoych ramach stroweho nahlada na swt. Demoniskos a tajomnos, samowne ludowym wutworam, su paralizowane ze smchom Hapkowym, ki dokonja pryzlowa te w najble kritiskich situacijach.

Z klankodiwadom wak je te mno pstowa wumjeske ue. Na kraju wonka me klankohraje by jeniki japoto wumjestwa. A tohodla kade so te w posldnim asu tajka wanos na to, zo bychu podawane hry bye hdnotne pody woprawditeje poezije a dale zo bychu klanki same bye zhotowjene wot swdomitych wumjecow. Njesm so ani podhdnosi techniske zhotowjenje figurow. Klanka dyrbi by wumjescy stylizowana, dokel dyrbi so ze swojim wurazom a z mnosu pihdnych gestow zbudi adane zauwanje.

to nastupa maiznu, tu nawjazuje klankodiwado na ludowu tradiciju. Bajki, powse a narodne eposy wobsahuja cye bohatstwo dramatiskich elementow. Ju densa je mno maemu publiku poda woprawde wumjeske da, napisane specielnje za klankodiwado, na p. klasika klankodiwada, hrabje Poccija, a mnohich druhich.

Tohodla je nuzne, zo bychu witcy, kotrym zalei na tym, zo by naa modos ma ze swojich zwjeselenjow najwjeti duchowny wuitk, pinjesli za tutn wany zamr swj wopor - zawse won pinjese bohate pody!

Fr. Prochazka - C. Wjeka, uica 1908.

zpt na obsah - Dal: Snco - swoboda