╚eskß ŔÝtanka - Pßta - Srbskß ŔÝtanka -

120.

╚as serbskeho narodneho znowarod╝enja

Wubud╝ena narodna mysliŔka, zwonka serbskeho kraja w towaÓstwach plahowana a w Serbach wosebje p°ez Tyd╝e˝sku Nowinu roz╣ýrjena, pokazowa╣e so p°ece bˇle w zjawnosŠi. Duchowni, wuŔerjo, kandidaŠi, rýŔnicy, lýkarjo, studenŠi, haj też wjesni mużojo spˇznachu potrýbnosŠ wuż╣eho zjednoŠowanja, zo bychu so ze zhromadnymi mocami za serbski lud postarali. Njedosahachu wjacy towaÓstwa m│od╝iny za wudokonjenjenje w maŠeÓnej reci, ale wuŔeni lud╝o we ważnych powo│anjach stojacy zjednoŠowachu so najprjedy we wurad╝owankach a potom w towaÓstwach. Serbscy wˇtŔincy pak derje wýd╝achu, zo Nýmcy jich prˇcowanja zwjet╣a nje°ad╝i wid╝a. Tohodla dyrbjachu wobhladniwje wustupowaŠ, chcychu-li swˇj zamýr - duchowne pozbýhnjenje Serbow - docpýŠ.

Hiżo w Ŕasu swojeho studowanja s│owjanskeje filologije we Wrˇts│awju pod profesoromaj Purkynju a ╚elakovskim zap°ija J. E. Smo│eÓ mysliŔku wo za│ożenju literarneho towaÓstwa za Serbow po p°ik│ad╝e Ŕýskeje a ilirskeje MaŠicy. Ale to njehod╝e╣e so tak lohcy wuwjesŠ, haŔrunjeż býchu w lýŠe 1845 w╣elacy wˇtŔincy za to dobyŠi. W tym Ŕasu poby też s│awny historiograf Franc Palackř w Budy╣inje a wobtwjerd╝owa╣e nýkotrych Serbow w mysli za│ożenja zhromadnoserbskeho literarneho towaÓstwa.

Na zhromad╝iznje abo porad╝e Serbˇw na jutrownej srjed╝e 1845 w Budy╣inje so wobzamkny, zo dyrbi so p°ede w╣im p°ihotowaŠ a zrjadowaŠ spýwanski swjed╝e˝, na kotrymż bychu so jenoż serbske pýsnje spýwa│e. WuŔeÓ K. A. Kocor, tehdy w Strˇżi, zhromad╝i star╣e spýwy a zestawjowa╣e nowe h│osy, wupytowa╣e spýwarjow a spýwaÓki w serbskim kraju, a wotmýwa╣e z nimi wuwuŔowanja. Na 17. winowca 1845 bý na t°ýleÓni w Budy╣inje prjedy w serbskich a nýmskich nowinach p°ipowýd╝eny serbski koncert, dotal njes│y╣ana wýc! Z bliż╣ich a dal╣ich stron p°ijýd╝echu Serbja a też Nýmcy; koncert so derje porad╝i a w╣itkich spokoji. PowýsŠ wo tym roznjese so po Serbach, zo je Serbstwo w zjawnosŠi z ŔesŠu wustupowa│o. Kocor bu z tym k dal╣ej d╝ý│awosŠi wubud╝eny a komponowa╣e wjacy serbskich spýwow, kotreż jemu wosebje H. ZejleÓ podawa╣e. Spýwarjo a spýwaÓki pak swýru w koncertach pomhachu. Tak wotmý so potom druhi tajki swjed╝e˝ zaso w Budy╣inje 1846, t°eŠi we Wojerecach też 1846, ╣twˇrty w Budy╣inje 1847, pjaty w Marijnej Studni 1848, ╣ýsty w Lubiju 1848, sedmy w Marijnej Studni 1849, wˇsmy w Budy╣inje 1849. Też pozd╝i╣e serbske koncerty buchu ważne za znowarod╝enje Serbowstwa.

Pˇdla spýwanja so literarnje dale d╝ý│a╣e wot jednotliwcow a w towaÓstwach m│od╝iny. ZejleÓ pisa╣e pˇdla "Nowin" "Missionske powýsŠe", SmoleÓ p°e│ożi z J. A. WaÓkom Fr. L. ╚elakovskeho "Woth│ˇs pýsni ruskich" 1846, Kocor "Serbsku Meju" 1847.

W Prazy studowacy Serbja, kot°iż hiżo pod J. Dobrovskim a W. Hanku so w rýŔi wudokonjachu, za│ożichu 1846 też twjerd╣e zjednoŠenje mjez sobu - towaÓstwo "Serbowku".

Mjez tym zrjadowa so nakhwilny abo p°ihotowacy wubjerk wotmysleneho towaÓstwa MaŠicy Serbskeje: ZejleÓ, K│osopˇlski, Pful, Wjela a SmoleÓ. Wurad╝ene statuty p°epodachu so k dozrjadowanju dr. Adolfej Klinej, kotryż jako mý╣Šanski rada z wy╣nosŠu znaty dowolnosŠ sakskeho knjeżeÓstwa k za│ożenju towaÓstwa dˇsta 26. Ma│eho rożka 1847, po Ŕimż mˇże╣e so MaŠica Serbska na jutrownej zhromad╝iznje doza│ożiŠ.

Po wustawkach chcy╣e MaŠica Serbska dobre ludowe a wýdomostne pisma wudawaŠ, jako też ╚asopis za rozwuŔenje a nawýd╝itosŠ serbskeho ludu, p°i Ŕimż dyrbje╣e so zdobom na ŔisŠenje a wudospo│njenje rýce d╝ý│aŠ. Sobustaw mˇże╣e kˇżdy byŠ, kiż snadny lýtny p°ino╣k zap│aŠi. Z p°ino╣kˇw a dobrowˇlnych darow mýje╣e se pok│adnica tworiŠ, jako też knihownja so za│ożiŠ.

Doza│ożenje MaŠicy Serbskeje, jedyn z najważni╣ich skutkow serbskeje historije, sta so 7. jutrownika 1847 na t°ýleÓni w Budy╣inje. Po p°epro╣enju w Nowinach zhromad╝ichu so ze w╣ých kˇnŔinow hornjoserbskeho kraja duchowni, kandidaŠi, wuŔerjo, studenŠi a nýkot°i rjemjeslnicy. Woni p°ijachu p°edpo│ożene wustawki, wuzwolichu p°edsydstwo - dra Klina za p°edsydu, kandidata Wanaka za sekretara, J. E. Smolerja za redaktora ╚asopisa - a wurad╝owachu, wo wudajomnych knihach. Wużitne bý mjez druhim postajenje, zo ma h│owna zhromad╝izna na kˇżdolýtnu srjedu po jutrach so wotbywaŠ.

Po doza│ożenju MaŠicy Serbskeje rozpˇs│a so p°epro╣enje "p°eŠelam serbskeje rýŔe a literatury" najprjedy w sakskim d╝ýle Hornjeje úużicy, a potom w pruskim, hdyż bý z rozkazom 30. jutrownika 1847, p°ez superintendentu Kubicu z Wojerec wobstaranym, też pruskim Serbam p°istup k MaŠicy dowoleny. MaŠica chcy╣e jako starosŠiwa maŠ w╣itkich Serbow byŠ a w╣ých swýrnych Serbow woko│o sebje zhromad╝iŠ. Jeje skutkowanje bý jenoż z tym trochu zad╝ýwane, ╝o bý wot spoŔatka khuda. Tola je p°i w╣ým tym wjele za serbski lud dokonja│a, zjednoŠejo prjedy d╝ýlenych Serbow w jednej pismowskej rýŔi a wudawajo wużitne serbske knihi.

W tajkim zamýrje zestaji najprjedy dr. Pful za MaŠicu serbski prawopis, kotryż po p°ehladanju p°ez Smolerja a KuŠanka so p°ija a w prýnim lýtniku ╚asopisa - 1848 - so woŠi╣Ša, a hnydom poŔachu so prýnje kniżki za lud wudawaŠ: ętyri prýdowanja H. Lubjenskeho, Serbske Hornje úużicy abo statistiski zapisk E. B. Jakuba a J. KuŠanka, nýkotre powýdanŔka a druhe powuŔne spisy.

Nowe towaÓstwo doby sebi wjele p°eŠelow a wubud╝e╣e wulke nad╝ýje, kotreż pak tola njemˇże╣e w datych wobstojnosŠach tak spý╣nje spokojiŠ. Hiżo w prýnjej horliwosŠi wohrozychu m│odu MaŠicu Serbsku njenad╝ýte podawki w nýmskich krajach.

Z Historije serb. naroda wot W. Bogus│awskeho - -M. Hˇrnika.

zpýt na obsah - Dal╣Ý: Hi╣Še je Serbstwo tudy