esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

135.

Swjatkowny wult do Lubnjowskeje a Komorowskeje strony Denjeje uicy

Dokel bch hio nkotre lta wjacy w lubych serbskich Btach lubnjowskeje strony a w kadiwych wuhlowych podkopkach komorowskeje krajiny njepoby, dojdech tam w krasnym swjatkownym easu, zo bych tam w Btach erstweho serbakeho powtra a pola Komorowa wuhloweho kada so nasrba a wobhlada, kak so tam w Btach serbska narodnos bdnje wo iwjenje bdi. Wob stronje stej na nawjeornych mjezach serbskeho krajika, a hio wo 100 a wjacy lt so bditej wo bye a njebye.

W Lubnjowje a Bltach.

Lubnjow nabywa peco ble napohlad barliskeho pedmsta, a syi tam te peco wjacy po barlisku a idowsku so rozrcowa ha po prawonmsku a serbsku. Hosenc, do kotreho zaoich, mjee dosponje barliskeho kolorita a powtra. Piwo njebe hubjene a jd njebe dobra, woboje pak po wulkomansku selene drohe. K wjeeri mi nara hosenca lubnjowsku delikatesu: btowske mjeki w kisaym sypotatym, ki pak bchu tak suche, swine a twjerde, zo mi w iji tace wostawachu a zo dyrbjach nto kr porska, zo so njebych zadusy, ale je zaso do klicki skad, z kotreje bch je bra. Spa pak sym tam derje dos, dokel be mnika:hie pona a tu myslika spokojna.

Rae sncko zakapa ze swatej pruhu do wokna a zawoa: Zaspanco, sta, sta, won do Botow ah! - Stanywi wupich rai kofej, wobhladowach sebi mstako, wupytach row delnjoserbskeho basnika a poslednjeho lubniowskeho serbskeho fararja Stempela, stupich do cyrkwje, zo bych tam pohlada na wobraz tutoho naeho wtinca, postorich knihanika Bruchmanna, z naeje serbskeje wustajecy w Drjedanach mi derje znateho. Tn mi slubi Stempelowy wobraz fotografowa a nam poskii, zo bychmy jn mhli we "uicy" a "Slov. Pehlade" swojim itarjam pokaza. Tola tajke slubjenja su stajnje le ha dopjelnjenja. Tak akam a akam ntko na tutn wobraz, ka hio akam wob dw le a de, na fotografiju mi slubjenu: wobraza limborskeho spisaela. fararja Kesana Henniga we Wustrowje, sawneho poabskeho lexikografa (+ 1719), ki we wustrowskej cyrkwi pi wotarju wisa: snano mje z wobmaj k ltuim hodom pekwapja!

Zhoniwi, zo ma Lubnjow wot nto lt pez prcowanje swojeho ntieho wyseho fararja pkny "btowski musej", dostupich tam, wobdiwjujo jeho adnostki, kotrych ,be peco hio dos; najble mje zajimowachu serbske wcy, ki tam su, ka rjane fotografije a wobrazy delnjoserbskich drastow, wosebje z btowskich stron, nkotre stare serbske knihi, wosebje 2 eksemplaraj Hauptmannowych spwarskich "Lubnjowski sarski sambuch".

Wokoo 10 hod. k omarjam pi lubnjowskim pistawje dostupiwi, wotnajach sebi za 5 hriwnow z pilubjenjom jde a pia na pidawk, wjesowarja ze serbskim mjenom, skoich do jeho oma a pi krasnym wjedrje a njekrasnym kaanju btowskich kuntworow abo konturlicow, jdechmoj z wjesoej, spokojnej myslu a w peelnym "rozgranjanju" po "stujach", "groblach, cerach a groblicach" nut do Btow, do lubych mi wot modose - Btow.

Dd mojeho "pewjadnika" be kruty serbski hospoda w Brkowach by, jeho nana kisae krki do Lubnjowa zwabichu, wn rozumjee a ree hie serbski, jeho syn, mj oma, saha ze swojim "wjasom" za pjenjezy tak husto hac jeho adaju, k ranju won k ddowskemu statokej w Brkowach, njeme pak hio wjacy - serbski. Wjezech so wot Lubnjowa po welakich groblach, wosebje po "Nowej rcy" (nmski: Prinz - Wilhelm - Canal) a po Lanskej grobli, nimo lubnjowskich kupow, najprjedy na "Ldy", do znatych "btowskich Bjenatkow". Tam, ka b mi znate, wot dawna "Serbstwo" domrwa a - domrwae woprawde, wje tam po cyej erokej wsy barliski duch, serbsku drastu su tam Serbowki hio zwjeta wotpooie a troja so po msansku, chceda by knjenje, barlinaki, jazyk wjeri so jim po barlisku. Doroseni pak rozumja zwjeta hie serbski, nkoti, ka na p. wobsede najwosebnieho ldanskeho hosenca z mjenom Rychta, 40-letny mu, a druzy - ra samo hie serbski, nic se swojimi, ale z Brkowanami a druhimi Serbami, hdy so z nimi zetkaju a tamni z nimi serbski zaponu.

Tu pak zdae so mi runje tak, ka ped 200 ltami w Limboranach tehdy, hdy wustrowski fara K. Hennig z prcu a latanju Sowjana tam pytae a stareho bura Janika w Klenawje dosahnywi, z jeho wust swj nmsko-poobski sownik zestaja, kotreho original so w Zhorjelcu w knihowni towastwa wdomosi khowa. A tu by runje moh mjenowany hosenca Rychta, wobhonity mu, ldansku krniku zestaje ka to tam poa Limboranow w ltach 1724 a 25 injee - hie densa sawjeny Jan Parum Sota z wjeski Ziina (n. Siiten). Ale nai burja wak pytaju swoju sawu na - druhim polu! -

Z Ld po "Wtowskej cerje" pi miym wjeseym spwanju syobikow a druhich peelow - ptaatkow dale wjesowachmoj na "Wtowsku", to be prjedy hajnikownja w lubnjowskim manskim "Btu", ntko pak je wobrna a wosobna btowska restauracija; jeje wobsede je Blak; ki prjedy z krkami w Lubnjowje wikowae; b tam hio radna rjdka ludi, a rdne serbske owo nam posuowae, Mariana Krjekojc z Brkow. Hdy bch tu powobjedowa - so w, zo sebi te iku skazach z btowskim wsmuom - prajach zapaiwi Marianje po delnjouiskim wanju "hadchej", (t. r. a Dieu!) a wona mi na to "Bemje", a ja jdech dale nut do btowskich wyich a niich wlow po nkajkej prnej "cerje" do "Mutnicy" a dale po "Palencowej grobli" do "Kpalowskich Btow", zetkawi ti omy, pone nakadene ze sylnym wlowym drjewom, kotre bchu barliscy koodejo pokupili.

We wode widach tam a sem kjace te rjane be btowske "wutki" a w lsu pi wode we wysokej trawje srjed tiny wine ote wdne lilije, wkoo oma uskachu rybiki, wosebje "kukle]e" podobne naim liam, pica nic za ludi, ale za wjete ryby, za uki - tola wone peco w prawym asu ped omom kachu, tak zo adneje njewobhladach, byrnje wudzra woi wjete, hanopaki. Suwajo so po "Abramcy", wuzkej grobli, a potom po nkajkej rej "cerje", pri kotreje kncu lei kralowska hajnikownja z nmskim mjenom "Schiitzenhaus", ki je te zdobom restauracija, pijdech sknnje na znaty "Kanowy myn", hde poswaich pod rjanej tominu pomazku z plecom a z karanckom piwa, a mj towa-oma nic mjenje.

Kanowy myn lei wosrjed najrjeneje wliny cyych Btow, suaceje do kralowskeho lsa a dosahaceje ha k hajnikowni pod "Dubom"; poslednia be prjedy zakryta w iinje najkrasnieje dubiny, ntko pak tam wokoo njeje jeno hie 4-5 sylnych dubow stoji. Kanowy myn pak njeje wjacy myn, ale ka "Dub", kralowska hajnikownja z restauraciju - myn bu pokupjeny wot knjeestwa a do hajnikownje pestworjeny.

Wotponywi a wokewiwi so, jdech na lipjansku stronu po nkotrych mjeich runych cerach bjez mjena; pez wysoku mnu wlinu, wobaracu horcemu sncu a pidech pez "Wisanku", wotleanu a maohdy wobjzdenu groblu zaso na "Mutnicu" a "Lansku groblu" nimo lubnjowskeho manskeho lsa a ukow, ponych wysokeje trawy a wobhladawi z daloka zaso "Wtowsku", k wjeeri znowa zaoich do Rychtarjec hosenca abo hotela na Ldach; je to woprawde po mansku zarjadowany wosebny etablissement ze salomaj, wulkim a maym.

Wulki je z wobrazami sakskich kurwjechow pyeny a may ma sny wobwane ze welakimi mjenimi a wtimi wolijowymi wobrazami barliskich molerjow, koti tam pdla we wosebitej, wot Rychtarja za nich natwarjenej rjanej khi bydla a pi tym z wjeta sceny Btow a Btowskeho iwjenja wobrazuja. W njej je 25 jstwow za molerjow a te druhich, z ponej pensiju za 4-5 hr. wob de; jara tunje a dobre pebywanje! Jd je wubjerna.

Witko sebi wobhladawi a powjeerjawi, so po lanskej grobli a Grjeowje, z kotreje je pkny hrd hrabjow z Lyna derje wide, a po kotrej wjele drjewa so pawjee k hrabinskemu rzakej - zaso do Lubnjowa wrichmoj; pi tym ja hie wobhladach a sebi wobhladach witke mnohe, a z wjeta jenajke btowske omy, kotre w Lubnjowskim pistawje abo jzdidle stojachu. Tute omy w lubnjowje wsty Franc Lubchol, a na Ldach to burja daju, a wob lto raz, a to srjedu w pstnicach wiki bywaju z nowymi a starymi omami w Lubnjowje.

W Komorowje a Kynje.

Nazajtra z Lubnjowa nimo Kalawy jducy a dopomniwi so na wipneho kalawskeho hosencarja z lta 1878, ki tehdy wude za mnu a mojim towaom khodee, zo by zhoni, ha chcemoj kalawske konje abo to druhe kupowa, dojdech prosto do Komorowa abo, ka lud pola nas praji, do Zeho Komorowa. ehodla su jemu nai prjedownicy narjekli "zemu", njewm; hdy ja tam bywach w mdich ltach, enje njejsym pytny, zo by by zy, nawopak, rad wopytowach tam peco starukeho swrneho wtinca, kapana Kzlika, poslednjeho serbskeho duchowneho w Komorowje. Densa wezo, po tym zo je w mse a po wokolnosi twornjow narosto ka hribow, brunicowych podkopkow daloko a roko, jama so wurya pi jamje - by so Komorow skorje zy hoda mjenowa; wjele cuzeho daweho ludu je so tam naahnyo, a njerdko stawaju so tam bia a kaanja. A serbska narodnos je tam te skoro hio zabita a zaduena.

W hosencu pak, do kotreho bch zastupi, zo bych tam de a no wosta, be wulka kordija. Wjele wobsederjow twornjow a podkopkow, wjele kupcow a pekupcow z daloka, kotrym witkim bohatstwo z woow a porstow hladae, mjee tam nkajki zjzd.

Diwach so, kak je so tuto mrne rataske mstako, kajke be hie za as stareju Libue a Kzlika, tak rue dosponje pemnio. Je tam w twornjach a podkopkach te wjele plskich daerjow, a za nimi su nkoti plscy rjemjeslnicy, pekupcy a kormarjo piahnyli. Pi torhoju w najwjetich nowych klamach widach plske napisma, w jednym woknu: ubrania dla robotnikw, a w druhim: polska usuga, a wye duri: Kubaczek. Tola te dwaj idaj mataj plske napisma, a wot plskich daerjow najble wopytana je krma Polaka z mjenom: Szwejda. Wzo staj te katolski duchowny a katolski wuce plskeje re swdomaj, to pak je te cyle nuzne, hewak tam swoje pisunose njebytaj mhoj dopjelni.

Tak tu mcnje w cyej wokolnosi plskeho ludu a plskeje re pibywa. Peto peco wjacy pilnych daerjow trjebaju mnohe te jamy, huty a twornje do koa wokoo msta; wot Nmjeka pez Kynu a Kynku do arnowa a Sedlia, wot Sedlia pez Ra do Murjowa a Wrlicy, a we wsach znutkach tutoho koa runje wopisaneho - a pilni a tuni daerjo Polacy su.

Woni so te swojeje narodnose, maerneje re a cyrkwje krue dera; ze Serbami pak nimaju wobkhada ani zwiska; tu z burstwom Serbstwo mcnje wotebera a hinje. Wak su twornje za Serbstwo ka za burstwo moh rjec jd, kotreho njeznjesetej ani to ani wono. Najlpje so serbska narodnos a r deri w Bukojnje a w Kynje, dokel su tam z dla hie zamoii burja... Su drje te hie we Wjescy, Komorowskim pedmstu, we Wrlicy a druhde isto serbske swjby, hde so domach samo z dimi serbski ri, ale peco lta a mjenje jich bywa... Wuleach de sebi z Komorowa nkotry kr na wsy, wosebje do Bukojny a Ryny, arnowa a Rowneho, hde je pilny, nmski wue ze serbskim mjenom Pawlica, ki wobrnu nmsku krniku msta Komorowa a wokolnose pie; 14 zeiwkow je hio wuda.

E. Muka, uica 1903.

zpt na obsah - Dal: Hola