esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

139.

Serbski nakadnik Jakub Herrmann

Hdy hie we zotej Prazy pebywach, zo bych ducha a wutrobu na wane powoanje pihotowa, pekhodich wjele kr wosebje tamne wulicy, w kotrych su najwjete knihikupstwa. A diwna wc, mje zajimowachu prasuche napisma nowych knihi, wo kajkekuli wdomosi jednachu. A wm so hie densa na mnohu tam wupooenu knihu dopomni. Z woprdka injachu na mnje najsylnii zai mjena spisaelow, a tajki profesor - profesorojo z wjeta knihi pisaju - tajki profesor, kotreho welake titule mjachu na napismje ldma ruma, b mi tehdom bjez maa nto wjac dyli owjek. A tak so sta, zo sym dos husto pewida, to b tam cyle delka w poslednim rjadku iane, mjenujcy sowko "nakad". A tola ma tuto sowko, kotre so tak poninje w posldnim kuiku khowa, wulki, wany wuznam. A te ja sym do toho pio.

Bch mjenujcy sej zwri, te sam knihu napisa, a ntko b moja cya a jenika ados, ju ianu wide. Ale - ale t bude ju nakadowa? Jedyn z mojich wuerjow mi radee, zo bych so pola Tempskeho w Prazy woprae spyta, a chcye te moju prstwu podpjerowa. Tola to b podarmo. Wobroich so do Lipska, wot tam dostach radu, redakciju nmskeho "sowjanskeho archiva" prosy, zo by ju do swojeho asopisa pijaa a potom wosebity woi zhotowi daa. Ale te to so njeradi. Sknnje pepodach rukopis Michaej Hrnikej za Maicu Serbsku. Ale te Maica so khtro wotlakowae a rukopis mjee so najprjedy wot wosebiteje komisije swdomie pruhowa. To so ani Hrnikej nochcye spodoba a - Hrnik pija sam na swoje risiko cyy nakad a mi wotpade eki kamje wot wutroby. Telko prcy, asa, woporow a wutrajnose sej adae, nakadnika serbskeje knihi namaka.

A z toho asa wm ja derje, to ma sowo "nakad" na sebi a tohodla sym so pjera pimny, zo bych wopomni a rozpomni zasuby, njezachodne zasuby najwoporniwieho serbskeho nakadnika: Jakuba Herrmanna.

Prni kr jako horliweho serbskeho wtinca spznach naeho wosawjenca pi slbornym mniskim jubileju naeho njezapomniteho Hrnika lta 1881 pri krasnym swjedenju w nhduim Lauec hosencu w Budyinje. Syu to moh rjec hie densa, kak Hrnika jako wuerja serbskeje re a serbskeho pismowstwa khwalee a sawjee. A to z dobrym prawom. Hrnik b wue nic jeno z ertom, ale te ze skutkom. Sowa pohnuwaju, pikady ahnu. To smmy wo Hrniku praji. Hrnik je mjez druhimi te wosebje wulke pjenjene wopory za nae pismowstwo pinoa. A jelizo te naemu jubilarej njeb mno, z pjerom za serbske pismowstwo wjele skutkowa - znajemy pak te jara rjane wudki z jeho pjera - dha je tola te mnohi serbski spis hakle pez njeho na swto wuo. Haj, njepraju pewjele, ale skerje hie mao, hdy wobkruam, zo b nkotrekuli serbske pjero dawno zezerzawio, njeby-li na jubilar so wo to stara, zo by, to so dobreho pisa, te w iu wudao. Ze zotej wutrobu a z darniwej ruku je sobudaerjam serbskich asopisow a serbskim basnikam ruku wodi a hdy so tak husto z khwalbu spomina na basnje a wudki serbskeho ducha a pjera, mamy te wu winowatos, jnu zjawnje a sprawnje ei toho, t je nam tute da hakle pistupne sini. A tak je kanonik Herrmann dobry a dakowny ule naeho Hrnika, shujo pikad swojeho wuerja wosebje jako nakadnik.

Skoro samo so rozumi, zo je na wosawjenc te dobry znaje pismowstwa, kotry dobre a mjenje dobre derje rozeznawa. To smy z jeho ertnych rozmowow wjac ha jedyn raz spznali. Toho dla pai te jeho sowo wjele. Wm so dopomni, zo je cyle krtke wuprajenje jeho erta jara dobre shwki mo a k du na roli serbskeje literatury pohnuo. Tajki nastork je te starim peswdenym daerjam trbny, tajka ertna derje mnjaca kritika a tajke zrozumliwe pohnuwanje je mnohim wuitne, peto to je dos asto jenike myto serbskeho spisowaela.

t so za serbske pismowstwo zahori, zahori so wse te za w druhe narodne a naboniske potrbnose swojeho ludu. Tak te kanonik Herrmann. Wo tom wda powda serbscy studowacy, Towastwo Pomocy, towastwo swjateju Cyrilla a Methodija, towastwo "Serbowka" w Prazy, wosebje pak Maica Serbska a na serbski dom. Njewm a njemu rozsudi, ale smm drje na po wse zhda, zo je wn jako wosadny duchowny wulki wliw m na to, zo mamy z jeho wosady wjac ha jednoho zdaneho Serba, kotry je so hio we mnohim nastupanju jako swrny narodowc a dae wupokaza. Moda mjehka wutroba pijima snadnje dobre zaie a te wostawaju as iwjenja: su podobne njewuhaomnemu pismej, kotreho mc ani zs tak brzy njeznii. Wo mnohich, jara mnohich woporach naeho jubilara za w nalenose naeho narodneho iwjenja nochcu a njemu pisa, wjele z nich je zjawnje mjenowanych byo, mnohe pak chce nadobny darowa wse te zamjelane wostaji. Jeno na jednu, a to zawse nic najmjenje wanu stronu jeho powahi dyrbju hie pokaza.

Serbjo bydla bjez maa jeno na wsach, a to zadwa wuwiwanju zdanose njemao. Runje srjediam weho wdomostneho, literarneho a wumjeskeho iwjenja w residencach abo sydach swojich mnohich wjechow maja so Nmcy dakowa, zo maja tak nahladnu zdanos. Cyle podobnje pai to te wo biskopskich mstnach a kltrach. Nam Serbam bohuel ani jene tajke srjedio wostao njeje. im wanie a zasubnie je potajkim to, zo su nkoti z naich na wsach pebywacych wtincow swj dom serbskim narodowcam a peelam naeje wcy wotewrili, pistupny a wulcy pijomny sinili. Stari ka n. p. kantor Hicka, na sawny hudbnik Kocor a druzy, njemachu enje dowukhwali hospodliwos Handrija Zejlerja, ki we swojim asu lto wot lta wulki dl serbskeje inteligency do swojeho domu witae. Kajki wjesoy, zahorjacy, nadiju stajnje z nowa zbudowacy a k kutkam napominacy a posylnjacy duch tam knjeee, to njech wopowduja i, koti su to sami nazhonili. Cyle podobnje skutkowae te na njezapomnity Imi. A po tutym pikade zhromadee te na Herrmann hdys a hdys daerjow w serbskim pismowstwje do swojeho domu, a kdy, t mee, pijimae z radosu jeho peproenje, dokel b sej wsty, zo bude z lubosu witany, zo tam nadede hospodliwos, radu a - to mno - te pomoc, nadede cyle jenak zmyslenych peelow a znatych, koti so skhaduja, zo bychu sej swoje nazhonjenja wumnjeli, sowa lubose, wrnose a trta prajili a swoju wutrobu k nowemu du posylnjeli.

Jeno ideane, idealne nadobne zmyslenje d horstku serbskich narodowcow stajnje nawjedowae a te hie nawjeduje. Materialneho wuitka so nicht nadije njeme wot da za nae Serbstwo. im wuitnie, haj, im nuznie potajkim je, zo so tajke ideale zapjeja, haja a zesylnjuja. A k tomu je jara mnoho isteje, njesebineje lubose trjeba: we wjacy wutrobach pak so lubos k naradej hori a mcnia wona je: wjele pomjekow dawa pomjo. A to vvo dokonja wjesee, peelne, lubosiwe towastwo, hde su swoji mjez swojimi a ze swojimi, hde so njetrjeba kde sowko wotwae, hde njeje nicht wyi a nicht nii, hde su witcy jenak zmysleni: kdy kdemu, ka bratr bratrej. A du te z tajkeje hospodliwose wukhada mnoho wuitka za nau narodnu wc.

Jurij Lib, uica 1899.

zpt na obsah - Dal: Hdy z njebjes sapa wohen..