esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

146.

Cyrkew we wsy

To bchu brata, z Boranec rbdeni. Sotry jim njebe, dokel sote, kotrej so starimaj po druhim synu naroditej, soticy hio zemrtej a akatej pod samsnej hrku na radwoskim "wotpoinku" de, kotreho w protycy njeje.

Tak zwostachu starej bratraj, kotraj btaj po nanu, a najmdi, ki b po maeri.

Ale adyn z nich w Boranecach njebydlee. Z tym pak so stawizna hie njepoina.

Radwo ze starej cyrkwju be jej z jewiom. Stara cyrkew mjee za susodow "knjei dwr", ulu a pez pu faru. Wote wsy dchu na cyrkwinio dwoje wrota. Raz twara be, ka kdy ze ule wdee, "radwoski": doha d z wysokimi z bokow woknami a wysokej tchu, na prawicy wot wotania pitwarjena kapala, na kotrej drjewjana zwca z tomi zwonami, wa do wsy skhowana.

Kesanska dua by kda rad blie ke mi ma. Tak by te astohdy "Borancanskim" w dui zdycho, hdy bychu pola radwoskeho "wuja" kublerja po raich abo hewak hdy na kofeju byli. Ale byrnje kulojtych mli, tehdy njeb tak lohko so do Radworja zakupi. Rkae tu serpnje aka.

A Boranenjo doakachu. Hdy radwoski wuj tko po swojej onje swtej dobru nc da: njezawostajiwi ani synka ani dowciki, namr jeho bratr - toch synow nan, ki b so do Boranec dawa - kubleko bjez doha. Zasyawi wo smjeri lubeho bratika, rozrudi so Boranan stary nan, duka pak so jemu po pohrjebje rozradowa - wn b wak skupik - nad namrkom po bratru a nad tym, "zo, wn rjekny, zmja ntko cyrkew we wsy". Wn znajee, to to rka, hdy be hlcec a modec Radwoan by.

A pobona ma so jeno tohodla tak liko wot rdneho swojeho statoka dlee.

Ale wjeseli nicht ha Hawo a Pawo, starlej bratraj, kotrymaj so wude ble lubjee ha w Boranecach. Rados te najmdeho "maeneho" hrabny, zo njetrjeba posldnje podra lta "daloki" pu do ule khelpa.

Borancanscy so do Radworja zhitarachu. W Boranecach pedachu maenemu peelstwu.

t je ma zna, te jeje peelstwo znaje a w, eja swjba w rdnym domje toch synow a jich maerje za densnie sydli.

t pak nanowe piwuznistwo znaje, te toch synow z mjenom w a hde w Radworju jich po wtcu dom stoji.

Ale synowje adyn w Radwo ju njebydlachu. Z tym smy ju w stawiznje samej.

"Borananscy" bchu hio cye lto "Radwoscy". Prnje n z namrtych honow mjachu pod suche. W hrdach, khlwach jim wo k zbou de.

Z kubom namrchu te starych wujowych hosi z Kamjeneje a Khasowa, a piby jm po maeri nowych hosi z Boranec a Bronja. Ka prjedy k wujej, khodachu ntko k nim na kofej po zwuenym w Radworju wanju. Serbja su peco dosldnje konservativni, w dobrych a zych wcach; pe o njebychu tu peelstwo hajili?

Djas wak rady rozkoru mjez ludi syje. A wusy ju te do teje swjby.

A zwui k tomu nana a "nanoweju" synow. Nan hio brmjeko skupose wot maa noee. A djas spyta te po nanu synomaj po waoku skupose naoi. Spyta - a poradi so jemu: wn je z najwjetich pedagogow mitr.

Raz - sobotu z wjeorka be - rjekny nan maeri wosrjed rozmowy: "To bychmy radi cuzym pedali ha twojim, ki nam ntko spochi na iji seda, a i Bronjanscy te woprawdze domoj daloko nimaju."

Hawo to z po wuchom zasya, a Pawo wot njeho zhoni.

krika so we nimaj rozeehli na pomjeko - pomjo, ha wobeju pepali. Mjetaj we sebi, to pikadowa; haj wohe be tajkeho raza, zo so sam wot palee a njehasowae...

Btaj bratraj a dataj so zhromadnje do da. Hdy t z "maenych" hosi pride, poetaj paliwo zbera: lietaj, kelko t z "witanych" hosi alkow bruneje juki wupi, kelko khlba a mazu styka, abo kelko skibkow. Wobaj lietaj. Pirunowataj, a peco by toho lienje paio, kotry by wjacy nalii.

Lietaj cylike lto - k wojakam adyn njedese - a liby bchu hoberske. "Telko nan maenym piwuznym bjezdak rozdawa!"

Wohe dale erjee. Poetaj kdickeho hosa wobkedbowa, wo kelko jich skhuduje. Njejednae so nic jenicy wo nana, n, te wo njeju, wo jeju namrk nhdy.

A kedbowae sknnje bratr na bratra, to zj a wupije, to sebi nahromad, to rozbroji: to bratr bratrej kodi.

Najlubej bratraj, kotreju samsny wohe wot spocatka wjazae, rozpznawataj so de a be: wohe jeju rozpali.

Z tym wak njeb hie dos.

Hrje bu: stari bratr bu brzyko sam we wtcnym domje stajny hs a piwjede hosa hie sobu.

A to takle. Po toch kralach wutoru kleetaj ped wotarjom stareje cyrkwje nawoe a njewjesta. Nawoe b Hawo. Njewjesta jemu iwnos, rjanu iwnos w Lutowu za pomoc pinjese.

Pawo pak liee hie, to "Lutowanskej" wotjtaj.

A nicht wo tym njewdee nimo Hawoa. Zapuseny kraj mjez bratromaj bu ri a ri. "Djas je mitr."

W lu hie pak so te Pawo woeni do Bronja na kubleko. A te wn bu ze stajnym hosom w stariskim domje.

Bratraj, ki so husto w Radworju na kofeju zetkowataj, pak so njezbliitaj.

A nicht wo tym njewdee. Nawopak, starej mjetaj ze synow a pichodneju dowkow najrjee wjeselo. Powitawi so wote me mjechu zabawu kdu njedelku. Rozmowjachu so wo swojich dach, wo wjedrje, kak ze skotom a butru stoji, kelko

ito dawa atd. Starej btaj nimo mry zboownaj, zo btaj Hawo a Pawo tak derje trjechioj. Pjenjezy mjachu k wobmaj wuteptanu eku. Waokaj skupose ...

to pak bude z najmdim, z "maenym"? Ach, wn je hake snae. -

Ti dny khoriwi nan dwajasdesatnik wumr.

Z jeho smjeru rozpade khipra swjba. Wohe we bratromaj z blobami wudyri - wosrjed suroweje zymy, ki by najradi z jenikim msacom - wjelim - desa zymow wucychnowaa. To b zwichorjeny pohrjeb na Domaa.

Ma pakae horce sylzy, ale hio po licu jej zamjerzowachu.

Hdy by wona ntkole wdaa, to wot stareju synow na nju aka, by so tu nad rowom swojeho mandela mortwa spakaa. Bh chcye hinak.

Wriwi so ze z wjemi zanjeseneho kechowa, hde ntka skoro po swjby drmae, mjee wudowa ze synami krutu rozmowu. Jednae so wo rozdlenje po nanu zddenych pjenjez, wo zderenje kuba a wo jeje wumk.

Ma rjekny: "Hawole a Pawole, mataj k tomu, zo by jedyn z waju swj prjedawi wtcny statok pewza. Jan, ki je hakle w sydomnatym, njeby m, z im wamaj wupai."

"A wo eritwje pola njeho hie pomyslenja njeje," doda Hawo.

"Wstaj," pokraowae ma, "zo so tu njejedna jeniccy wo statok po wtcach, ale z dobom wo blizkos boeho domu. eko sym so wot Boranec dlia, ale mysl, zo zmju w Radworju cyrkew we wsy, mi rozohnowanje woloi. Njeje te z wamaj tak?"

"Ja wak sym hio na pu wot Lutowa zwueny", znapeiwi Hawo.

"A zo bychmy my Bronjanscy daloko ke mi mli, t chcy to praji?" pirazy Pawo.

Ale tak njewinowate ka jeju sowa njebchu jeju mysle. Bytaj kdy rad w Radworju bydlioj, ale tn kofej, tn khlb atd., to moh tajkim hosom pe nico za nio rozdawa, ki jeno pikhadeju, hdy je "njedela". Djas jeju na so uwae.

Pawo namjetowae: "Mai, hdy by ty swj wumk pola nas w Bronju peiwia, to?"

Jan pak za ma ree: "Bratraj, njebytaj so spokojioj, hdy bych ja kubo pewzawi wamaj za pje lt wupai a dotal dani?"

Hawo wotmowi: "t pak rukuje, zo so z njewjestu - zotym eleom woeni?"

"Cyrkwi pak ja wostanu swrna, zo bych w kdej nalenosi k njej najkrti puik ma," rjekny ma.

Njedojednachu...

Ma bydli w khcy, ze somu krytej, w susodstwje swojeho njedawno hie kuba. Khka je jeje, kupjena z pjenjez, kotre b jej sudnistwo wot mandeloweho ddistwa zakoscy pidlio.

Zastupi-li, zda so i, jako by do najspokojnieje jstwicki pio.

Ae wboha, krjudena wutroba, kotru su mjee synowskeje hrubose pee! Ma bolee, hdykuli swojej sabej wcy na pdla statne twarjenja zoi, do dna wutroby.

Hde be wona ped krtkim asom sama hie knjeni bya, hde be jeje njeboh mu m rozkaz wude-wude, hde be sebi myslia, zo pi swojim synu Janu wumk peiwi, tam hio cuzy knjez - z wjeornych stron - rozkazowae, tam b ntko mda ona z knjenju, tam z cya druhi duch knjeee. Jej b, ka by to kubej kiwda so stawaa...

To bchu hie stare konje, to hie Plesa rujee, to hie stary hona na ranjo woae ... Stysk so maeri do wutroby rozlehny.

A kak el be jej zas a zas, hdykuli so jeje Jan - z wjeta na njedelach - na prozy zjewi, ki ntko w Kamjenej suee. Ludo praja, zo je na kuble sui, hde su densa emjericy. Z nim by so doho rozmowjaa, wn b jeniki, kotry by jej rozumi.

Hawo a Pawo pak ka bytaj so k maeri njewdaoj a njeznaoj.

Jan maeri powdae, zo je mjez starimaj bratromaj srjed Bronja a Lutowa wulki wichor. Pjea bratr bratrej pispwa, zo je nanowe kubo petunjo pedate. Skupos b po zdau wobeju truhnya.

Hdy b Hawo raz pola maerje na khcy, Hawo wu winu na rozkorje prjee.

A hdy b Pawo raz pola maerje na khcy, Pawo te wu winu na rozkorje prjee.

Bratr so bratra hladae. A tola so jnu na khcy zetkataj. A ma bu ze swdkom bratrowskeje hidy: zwaditaj so stranje a wostajitaj ma hie w hrim horju.

Samo cyrkwje so pocetaj boje. Hawo nochcye Pawoa, a Pawo nochcye Hawoa nihde zetka, ani zawohlada. -

Njepeelstwo trajee - Jan njeb kenik, zo by bratrow peki moh - trajee hio potea lta.

Ma so njepestawajo wo poduenje mjez bratromaj njepeelstwa k Bohu woae, ale Bh ka jeje wusye nochcy...

Ma so wo zbnu smjer modlee, zo by so tola womu njezhinitemu skoro horju skhowaa.

Njewumr. Ale khoros ju zaja.

Ti ta po smjeri mua "swjeee" esdesate narodniny ze sylzami. Z nowa proee wo zbnu smjer ... a tola sebi zaso pejee, wuhlada, prjedyli zandeli wcy, zjednaneju bratrow.

Bratraj pak btaj so Bohu ble a ble wotcuzbioj. Powdachu hio po wsach wo nimaj jako pohanomaj, kotraj jenicy za pjenjezom honitaj.

Njesinitaj sebi pak nio z toho.

Wot Jana wo maenym skhorjenju zhoniwi bu Pawo hnuty, ma wopyta. Tola dopominajcy so zwady z Hawoom pola maerje myslee khoru ma njewopyta.

A Hawo wot Jana zhoniwi, zo je ma so lehnya, wotmysli sebi k njej d. Tola ducy dopomni so dawneje zwady z Pawoom pola maerje - a zawri so.

Dobry trot b maeri w khorosi, zo jej susodic domjaca posuowae. Kotru be njedawno hie do tych "cuzych" liia, be jej z dbom blie hac jeje samsne di. Holka wak b sama dobra dua.

Hanka wutepi khorej onje w tym zymskim asu jstwu a znanoa jej wot domu k jdi dos.

Ma Janej "swoju" Hanku dokhwali njemee...

Tola rany, kotre btaj jej starej synaj hrubje nabioj, pi wej lubosi a piwisnosi Jana a Hanki njezaiwachu; nawopak: de a hrje palachu.

Nadja, zo Bh pokoj na rozdwojenu swjbu rozlinje, drje w maeskej wutrobje skryta so zybolkowae, ale zdae so, ka by hakle za dohi dohi as so dopjelni chcya. Ma toho doaka njemyslee, byrnje toho doaka adaa.

Mysle pak - pisowo praji - jebaju, mysle ludi jebaju. -

Na Domaa - tee ltne wopomnjee nanoweho pohrjeba - zwottorhachu so wichorec duchi we wch kncach a dachu so mjez sobu do wjny. Bijachu so wokoo Radworja. Mjetachu so ze snhom, zo njeb njebja wide, ani prnjeho susoda.

Tych tale wjeca zjeba, ki bchu ped tomi ltami myslili, zo so tehdy na desa lt snha nade.

Hawo, kotreho statok te na bitwiu leee, dopomni so runje pi tymle surowjenju rozwuzdeneje pirody na nanowy pohrjeb a po nim showacu swoju rozwuzdenos, swoju wjnu z maerju a bratrom, ki drje zwonkowneho raza njeb, tola wutroby erjee. Dopomni so swojeje wjny z Bohom, kotremu, ka myslee, njebe za nimale ti dohe lta ju "na woi", t. r. do cyrkwje, pio.

"Kak, hdy bych so djasowych putow swlek, so zemu duchej wutorhny ka wonka wichory?" Nto so we nim pihotowae.

A Pawo stojee ka we snje zaych lt, hdy spzna, kak b jeho skupos wuwjazaa. Cyrkew, ma a bratrow b jej njenasytnej woprowa. Jemu so we wutrobje bitwa poa...

"Je as, zo so zhrabam, wuwinu pazoram skupose, ki je mje wosamoia a ki by mje, ja wm, te zadajia." Ki na ki so jemu po mozhach mysliki honjachu.

To b na Domaa.

Nazajtra ma Hancy zjewi, zo tra patoricu hi wudycha swoju krjudenu duu. A w rozmowje wotkry swojej hladacy wu bolos, poinajcy wot Hawoeho a Pawoeho kwasow kroo k pedau kuba a knicy ze sowami:

"Sy mi zrozumia, Hanka? Na kuble myslach, zo doiwju swoje dny - ale bratraj Janej kuba njepopetaj. Nadijach so, zo bude ltsa mjez Hawoom a Pawoom rozkory, njepeelstwa knc. Sym za njeju spwaa k Bohu, ale -"

Tu so jej po skhudymaj licomaj sylzycy kulitej: dl jeje bolose.

Pide Boi wjeor, ale Boe do jej njewobradi, eho sebi tak nutrnje adae.

Hdy so tehdy ze swojim Janom do ponocy rozmowjee, ree najprjedy ze sylzowacymaj woomaj wo tym, to ju tak njesmernje eee, na knc pak so jej woi jasni poetej, ka z njebjeskim wotsinom.

Wot jdnaich hodin te susodic Hanka z napjatym wuchom na sowa erpjeki suchae.

Hdy bytaj Hawo a Pawo w tutej hodincy ma widaoj a syaoj, zawse, jimaj by so kamjetna wutroba zmjehia. By so mr a pokoj zliny zaso na njeju, a ma by moha spokojena - zawohladawi zjednaneju synow - zadeli na wne woi.

Chcya, mai, doaka, Hawo - wn sam njew, kak so to stawa - de na ncne keme, a Pawo - tajnje hnuty - khwata densa po dohej zastawcy znatu ku z Lutowa ke mi. Chcetaj tebje po kemach wopyta - a so zjedna.


Ale i to w nizkej jstwicy wo tym diwje njewdachu. Jenicy tajne wot horjeka date ue, wo kotrym sama zapijea njemjee, maeri woblio rozesmwae, ka Jan a Hanka widetaj.. - as pokraowae.

"Desa minutow do dwanaich, sytej, mojej dsi," wuliny so nahle maeri ze rta, "zwony ke mi woaju! Kak husto su mje woae, kak husto sym je showaa, kak rada bych z wamaj - hdy z tamnymaj njemu - densa a!"

"Hdy budee strowa, maeka!" rjekny z luboznym hosom Hanka..

"Ty sebi lohko wustrowjenje mysli, do", khora elnje znapeiwi.

"Wote me pidu zaso, mai," prajee Jan so zwjenik woblekajo, "rozpowdam i wo, kak rjenje je w cyrkwi byo."

"Ja pak chcu mjez tym by ka w Boim domje a so modli omu, ki je swojim jandelam pokoj owjekam dobreje wole spwa da, hdy je tnle swt nastupi."

"A ja te k wam ducy wote me pohladnu," proee Hanka wotkhadejo.

Wona pak k ou zaso pistupi, hdy so ma z Janom rozohnowae prajicy:

"Modli so za mnje -"

A k Hancy zhladnywi:

"- Hanka, wuspwaj te za mnje wtena, Bh i zamytuje -"

A k Janej dale:

"A modi so za bratrow, a hladaj, ha tola densa w kemach njejstaj, a piwjed jeju ke mnje. Mi je, ka bytaj so skoro zjedna dyrbjaoj." -

Zymna je Boa nc. Snh pod pduu piska.

Radwoscy sebi cyrkew we wsy khwala...

Po kemach klea to synowje ped om swojeje maerje: zjednani, a z nimi klei holo.

Zrudne, ale zbne hody ...


Za lto.

Jan z Hanu na wtcnym kuble hospodari, a ma z njebjes a nan zhladujetaj na mode zboo.

Wo "cuzych" nicht njew.

Hawo a Pawo zaso na kofej khoditaj a staj hio zabyoj kuski ludom do huby wotliowa.

Jan pak je wn zboowny, zo ma cyrkew we wsy, a njehlada alki kofeja, kotru Bronjanscy abo Lutowenjo abo Borananscy a druzy za jeho blidom pija.

M. Nawka, uica 1907.

zpt na obsah - Dal: Wosud wutroby