esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

151.

Na Helgoland

Tu w boim mjenje! "Daje di ponu paru!" Rjeazy wrjeskotaju. Ktwica wuplunje z wody na d. Mainy na dnje hoberskeje de zadudnja. Kolesa khoda - z wuhnjow porska para - nadobo so dudawje zawuje, ka by lawow crjda zarua. To je znamjo! Z dobom so ld zahibota, pjerje ka husyca z kidomaj, hdy so kupa, z pobonymaj kolesomaj do wody, zo so wo jei a wari - a ka wdny ptak wupunje d do reho morja. Haj re je wo njebjo nad nami - woda pod nami - ra je kurjawa, kotra ka pawina z njebjes hac do zemje dele wisa - ry lei kraj za nami, wot kotreho so zdaluje so zdalujemy. Je 1/2 4 rano a w tu khwilu hie kupa Norderney, wot kotreje wuptinychmy, twjerde spi.

Te na di widi zasparne mjezwoa... Njejsu mi cuze. Znaju je z Borkuma a wot weraweje jzby na kupu Norderney. Najskerje su i zaspancy wera hac do nocy'hde sedeli - a ntk je howa woojana a woi stej ka zaklijenej. Zo jeno so jim to njepowjei!

Mxije woiwja erstwy wodych'mskych omow, pez kotre sebi d pu ryje. Ach, kak to woerstwuje uwy. Sedu na zadnim kncu de a hladam na tu nazele bu eku, kotra so za lodu ehnje. W powte nau d pewoda wita bych rybakow. Mam w brmjeku nto kulkow caty. Te mske ptaata su ka di. Wida-li owjeka js, zechce so jim te a kjawkaju, doni so njesmili. A tajke maja wtre woi! isnjeli jim srjdka caty do pnjacych omow, ka z byskom zlea za njej a wuoja ju z warjaceho morja. Zboowne to skoatka - w powtre na kraju - na wode - wude su doma. A kak' wutrajne su jich kida. Sta mil pewoduja d pes re morjo. - Cata je rozdrjebjena.

Kurjawa je wopada. Njebjo - mdre iste wumjeene bjez mraki a te mska woda je so rozmdria. Tak daloko ha wko saha, wupesra so hoberska modra pachta a pez nju ehnje naa d bu nitku. Hdys a hdys wupunje nam napeo ld pak parnik - pak pachtowa a ehnje ka mske zjewjenje wot nazdala nimo. Wo to nas puta - wo to msku pusinu woiwja.

Prekhoduju so po ldi. Sym kolebanju zwukny. Mski njeduch njeje so mje dtkny. Horda to myslika! Ka farisej na conika spohaduju na wbohich rawsow, koti po kutach pokueja za werawu pedoho Wuitu nc. Wera pawki - densa dawki.

Ble po kesansku hakle zauwach, wuhladawai pedku na awcy nsku, bu ka twaroh w mjezwou, z datkom, do rubikow zawalenym, na klinje. Tu njewinowai epjachu. -

A dale ehnje d swoju brzdu pez mdry mski zahon. Kapitan po swojim mosiku khodi. Hdys a hdys bjerje klecu a hlada w stronu, w kotru naa d powa. Nadobo so jeho woblio rozswi, ka by pruha peleaa pez mhowe njebjo - z jeho erta wuskoi sowko a ka elektriska krika peltuje ze rta ke rtej. A za wokomik je jene sowo na kdym jazyku - Helgoland - Helgoland. Witko so ri do prdka - witko wti woi a t ma, hraba za klecu.

Na wobzorje skhada spodiwny wobraz. Z woprdka zda so i, ka by z njebjes dele wisaa ewjena pachta a so do morja tunkaa. Trochu blie so peswdi, zo to njeje pachta - ale skerje hoberski ewjeny hrd, ki je z dobom z morja wurost. Hie blie rozpznaje, zo je to na 50 metrow wysoka ewjena skaa, kotra ma na howje zelenu apku, postajanu z domkami a cyrkwiku, ka z dacymi hrajkami.

Woprawde lubozny to napohlad - tale ewjena kupa wosrjed mdreho morja.

Njewrjach sebi sowka pikny. Bojach so, zo moh so tnle pyny wobraz rozpuny, hdy bych sowko praji. A te densa hie njezwau so jeho dtkny - Sym prosaik - a tn njech so njezwri na pedmjety, kotrym je jeno basnik zroseny.

Tu kadu pjero. - Njech na basnik ri! Sye:

Aj, ty krasna helgolandska kupa!
K njebjes wysokosam howa saha,
Z mocu na dno mske noha stupa,
W zymje, wle w morju stoji naha!
Byski z mreow do tebje pjeru,
Rany ryja tebi do khribjeta,
Z hubin wotmach na tebje swj bjeru
omy, do wocow je morjo mjeta.
Wichor do howy i krnu plee
Martasku; krej z kdoh' ee stawa.
Jako mrele pak snco zmjee
Z njebjes - tak je jasna twoja sawa.
Stj, mj Helgolando, stj mi krue,
Pimaj twjerde do brni, do kita,
Kedbu byskow ahu, omow rue
Njemj, doni snco zemju wita!

d b dopunya. Wuisnychu ktwicu wonka na morju. Helgoland nima pistawa. Ka mske astojki pileachu Helgolendenjo z wuzkimi dohimi omami po nas a zobrachu nas sobu na kraj. Na pobrjohach woakowae nas sya ludi, zasaditeje nizkeje ale sylneje postawy. Kajki to rozdl mjez ludom w junych krajach a tu i a sewjeru. Wustupi-li tam na kraj - so wokoo tebje wo hiboce, krci - ebri a za waokom hraba, zo me so ldom ludi wobr. Tu stoja ludo nmi ka z kamjenja esane postawy - mowje zhladujo na pikhadnikow. Wotedawi swoje brmjeko puich so na kupu. Njeje wuka. Do dohose mri 1600 metrow, do rokose 600 metrow. Wobstoji z dweju dlow, z delnjeho a hornjeho kraja. Runje wot mosta, na kotry z oma wulzechmy, wjede najrjea a najwosebnia drha, Kejorowa drha, do mstacka, kotre je so tu na stopje kupy pod skaami rozoio.

Je to lubozne mstako - iche, z wozami so tu njejzdi - jeno z nazdala syi woth morja. Drhi wuzke - iste - domki mae, po zastarsku ze swislemi do drhi hladace. Ale w tychle domkach knjei hio nowocasny duch. Wo tu ma, to owjek w naim asu ada, piwo z Plznje a Mnichowa, unku z Prahi - kobaski z Frankfurta - twarok ze wicaskeje, wino z nadrynskich pobrjohow, te tokajske a ampanske, pomerane, winowe kie z Italskeje - pohladnicy z Drjedanskich twornjow - jeno pinniki bchu, z najmjea w tym hosencu, w kotrym so ja wokewich, we rodene Helgolandki.

as b mi wotmrjeny - jeno ti hodiny. W popodnjii jednej pojdu dale do Hamburga. Tu do skoku! Doleu horje na wjech Helgolandskeje kupy. Dwaj puej so mi tu poskiujetaj - rjane roke skhody a elektriska piprawa, kotra ma i wobene postupowanje po skhodach zalutowa a e z byskom wot deleka na wjech kupy sahny. Rozsudich so za ei, ale za mnje zajimawi pu po skhodach. Wulkotny b wuhlad ze skhodow na njesmrne mdre morjo, posyte pi kromach z bymi pachtami rybaskich omikow.

Ddech na wjek. eka wjedee mje po samej kromje ewjenych skaow, kotre na 28 hac 30 metrow z morja won rostu. Diwy to napohlad! Kak su te skay roztihane. Huboke kaoby je mski nawal do nich wury a mcne stopy wot skaow wottorhny. Nkotre hie zwiuja ka z wuzkim mosikom z kupu - druhe cyle wopuene w morju stoja a kajki zmja knc, zhda snadno, hdy dele na mske dno zhladuje. Te je krwawe ewjene wot rozpadankow a drjebjenkow jich prjedownikow. Diwna to wc. Woda tak mjehka, elastiska - a tola skau peme; powala - pora - zjednoena njewustawaca mc milionow sabych kapkow. Wukmy pejednos a wutrajnos - a skay powalimy!

Zo bychu mske zmohi kupu cyle njerozdre, twarja na wosebje exponowanych mstnach hoberske murje. ȳowjeski duch - owjeske do - na jednej - diwja njerozumna, ale za to im hrzbnia mc pirody na druhej stronje.

t te to dobude? Ha te to so Helgolandej njezede ka nhdy serbskemu mstej Winee, kotre so do morja- zapade? to w, ha njeje Jendelanow runje to pohnuo, zo so za drohe pjenjezy z kupy z asom wucofachu? A dale mi mysle du. Na uicu spominam - na na luby serbski ludik - te tajka kupa w rozwuzdenym mrju.

"uica, ty Helgolandej w morju
Runja sy. Kak sni mje a krudi,
Zo sy w boju hoberskim a w horju
Jako syrotka w srjed cuzych ludi."

To bchu iinskeho mysle, hdy snad samsnu eku de, a jeho sowa ehnjechu te mi tehdom pez wutrobu. Wospjetowach:

"eko wutroba i twoja stona,
Nihdy zai nochceda te rany.
Wo dnjo pae, w nocy ekoh' sona
Wobraz eri z krewju molowany."

Te mje tu poa witko eri, wopominajo wosudy swojeho serbskeho ludu. Khwatach dale.

Nto kroeli wot kromy pasechu so corne wowcy a wokoo nich honjachu so hliska. Zboowne tworjeka. Bjez starose wjesela so iwjenja. Njewida, kak morjo lika wo sopu jich sydlia, kak so omy jemu dale hubje do bokow ryja - kak tam pod luboznym mdrym zwjechom njepeelske mocy postawki jich iwjenja rozwaluja. Zhladuja k njebju - a njebjo je jasne - a na jasnym njebju miy je Bh - a tn ma te jich do swojeje wohomcneje ruki zapisanych a bjez jeho wole te jim njespadnje wska z howy. A to zbuduje dowru - a ta jich krui. A tu je mi, ka bych basnika sya.

"Tola njeboj, syrotka so wboha,
Wjele z tobu pae swrnych woi,
Wjele swrnych dui prosy Boha,
Wjele za tebje so rukow poi!
Jako k podnju twoje hory stoja
A k ponocy twojej' hoe tomy,
Tak der krue, uica mi moja,
Serbske wutroby a serbske domy!"

A wokewjeny spcham dale. Strach wo na narod je popui. Nakhadam horstku namnikow. Tleja z kupy do tare w morju wustajenej mskej pestrni. Ntko su to hrajki. Ale bda, hdy buda tlby uska do iwych tarow, do opych owskich wutrobow! Bda, hdy raz wocua te orne njeduchi, kotre na hromadkach, po kupje rozoenych, spja, abo kotre hie pod zemju akaju na woth wjnskich trubow, zo bychu ze zemje stawali, bda, hdy bude cya kupa we wohnju, hdy buda kanny ka hadiska wohe pluwa morju do mdreju woow! Kajke snopy beho jea buda tehdy z morja k njebju stawa pi kdym wutlu! Kak bude morjo dudni a so wari. Hde so potom wueknjee, lube waweki, drobne di, hdy bude so zemja z morjom bdi? Hde su je zahon zray do syenja.

Tak filosofowach, doni so njeminych do wuzkeje drhi, doni njebch wosrjed khudukich rybaskich domkow. K zemi su pilpjene - jedyn deri so druheho - do kulki su stene ka stado naspanych kurwotow. A mjez nimi, ka pala wosrjed kurjatow, stoji roko zaoeny boi dom. Zastarski to twar - nizki - zasadity, ka helgolandski lud. Horje so njewri. - Tam wot morja duje a wichor drje. Wjele pomnja tele murje. Stojachu hio, hdy bchu Danojo nad kupu z knjezom. Petrachu asy jendelskeho nadknjestwa - a stoja hie njezlemjene densa, hdy nmska korhow nad Helgolandom wje. Zastupich. mowy je dom boi - ka mowe pohladnjenje helgolandskich woow. Wjethki zwk, z bej ka snh brodu a z horstkami bych wosow na howje, mi rozpokazowae. Wot wjecha wisae d, kotru b pjea wsty sawny Helgolandan natwari, a kotru b swt pejzdiwi, do cyrkwje jako wopomnjeku powsny. Po khrach su swjeata namolowane, kotre stawizny stareho a noweho zakonja we wobrazach pedstajeja, biblijske stawizny za woi! Wuedi z cyrkwje doskoich hie do Helgolandskeho museja a do wulkotneho akwarija, wobhladach sebi swt Helgolandskich ptakow a rybow, nhdy wjele bohati ha densnii de, hdy je owjea rubjena ruka jn zapusia a ha to te raz na tnle may ludik rjad njedde?

Njemu mysliku dopas. asriik pokazuje na jednu - d hio raz zakuta - dyrbju dale - blie k domiznje.

Boemje, ty krasna helgolandska kupa,
Njepodaj so. Stj ty w morju kruta!

J. Winge, uica 1907.

zpt na obsah - Dal: Jan Ernst Smole