esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

154.

Z autobiografije J. E. Smolerja

We Wrtsawju tehdy tjto uiskich - Serbow a Nmcow - studowae. Na swojich serbskich krajanow diwajo Smole sebi wotmysli, tam serbske towastwo zaoi, kotreho sobustawy bychu so we serbskim rcenju a pisanju rozwuowali. To bchu tamnii uiscy Nmcy zhonili. Woni k Smolerjej pidechu z namjetom, zo by wn uiske towastwo ze serbskim a nmskim wotdlenjom zaoi. Smole sebi pomysli, zo moho wobstae towastwa im twjerde by, hdy zmje im wjacy sobustawow. Tu je pod mjenom "Towastwo za uiske re a stawizny" z pizwolenjom akademiskeho senata zaoi. Za protektora towastwa bu universitny profesor nemski stawizha Stenzel wuzwoleny a to tohodla, dokel so za uisku historiju trochu interesowae. Wona so wotewri universitetnej auditoriji w pitomnosi rektora a nkotrych profesorow wot Smolerja z pednokom wo ujsko-serbskim Sowjanstwu.

Brzy potom be universitny profesor Purkyn, najsawnii fyziolog tamnieho asa, wo uiskim towastwje zasya a Smolerja teho dla k sebi peprosy. Tn sebi njemee wukas, to chce fyziolog z theologom,- tola jako knjemu pide, knjez profesor ani na fyziologiju ani na theologiju njespomni, ale jeho za uisko-serbskim Sowjanstwom wupraowae, wo kotrym njebe ha dotal nio wda. Smole jemu na jeho praenja wobrnje wotmolwjee, to so knjezej professorej tak spodobae, zo jemu sknnje wozjewi, zo me kdu njedelu pipodnju wot 11-12 hodin k njemu pikhade a pola njefro z nkotrymi modymi Polakami sku re wukny. Purkyn be mjenujcy jara horliwy ech a teho dla modych Sowjanow rad sku rc wucee. Jemu so Smolerjowe prcowanje za uiske Serbstwo po asu tak lubjee, zo jeho do swojeho doma wza, za o tn njetrjebae dale nieho ini, khiba za ulskimi dami jeho dweju synow hlada a jeho wobrnu bibliotheku w porjadku dere, kotra wosebje z knihow witkich sowjansldch narodow wobstojee. Smolerjowi plscy towaojo bchu jeho z plskej kulturu, Purkyn pak z skej zeznajomili, a Purkynjowa bibliotheka jemu drohu do literatury witkich Sowjanow wotewri. A dokel sowjanscy wueni, wosebje Polacy a echowje, professora Purkynu asto wopytowachu, mjee Smole te asto skadnos, hdnych reprezentantow plskeje a skeje narodnose wide.


We Wrtsawju b Smole pi wdnym wobkhode z profesoro-maj Purkynju a elakovskim podrobnje zezna, na kajke wanje scy patriotojo za pozbmjenje swojeje narodnose daju a jemu so wosebje jich towastwo "Matice eska" spodobae. Tuto bchu k temu zaoili, zo bychu so z ltnych pjenjenych pinokow kniki a ski lud wudawae. Smole toho-dla po wustawkich "Matice esk" statut napisa a z nim srjedu po jutrach 1843 do Budyina pijde, zo by tam w zhromadiznje serbskich patriotow "Towastwo Maicy Serbskeje" zaoi. Witcy jeho projekt radostnje witachu; ale kak wobtwjerdenje statuta wot saskeho ministerstwa dosta, to njewdachu sebi wuradi. A Smole sam njemee w tajkim nastupanju nio dokonje, dokel be pruski poddan. Skncnje pak wjedee wn manskeho radiela dra Klina za tu wc tak zainteresowa, zo tn, ministerstwo wo wobtwjerdenje statuta proee a je te w l. 1846 dosta. Tola mee towastwo hakle w l. 1847 faktiscy do iwjenja stupi, jako be mjez tym te wot pruskeho knjeestwa dowolnos dostata. Za jeho pedsydu bu Dr. Klin wuzwoleny a Smole za redaktora "asopisa towastwa Maicy Serbskeje", ha runje w Budyinje njebydlee. Wn prni zeiwk "asopisa" V Meji 1848 wuda, w srjed politiskeho ropota, kotry b so tehdy z Franczskeje nimale po witkich krajach Europy rozri.

We Wrtsawju so Smolerjowe sowjansko-linguistiske studije w l. 1844 sknichu, wn pak tam hie nkotry as wosta a z asami te w uicy pebywae, doni so w l. 1846 do Lipska pesydli, zo by tam Jordanowe "Jahrbcher fr slavische Literatur, Kunst u. Wissenschaft" redigowa. Tam mjee Smole eku pucowu khoros wutra, kotra te jeho tak zainficirowa, zo wn dlji as njemee re. Ale pi wej swojej khorowatosi wn tam sowjanske towastwo zaoi, w kotrym so z dowolenjom universitneho rektora lipscy studentojo uisko-serbskeje, plskeje a sko-sowakskeje narodnose skhadowachu.

Jako be mrc 1848 franczske kralestwo powali, so te w Lipsku na nkajku revoluciju hotowachu, ale adna njenasta, dokel saski kral do kdeho adanja saskeho luda zwoli. Mjez tym pak pows pide, zo je w Barlinje revolucija wudyria. Tu be wjele Lipsanow tak lohkomyslnych, zo wobzamknychu do Barlina doj a sebi evoluciju z daloka wobhlada. Smole te do tych lohkozmyslenych suee. Na puu drje so dopomni, zo je hupos zapoa, a budie so najrado wri, hdy budie so njehanibowa. Tola zboe jeho hupos wuruna, peto jako elezninyach Barlinej so bliee, dale a wjacy pruskeho wjska nimo njeho ehnjee. A jako so wojakow praachu, to ma to na sebi, i wotmolwichu, zo je revolucija sknena, dokel je kral wojakow z Barlina won wupsa.


Smole sebi pemysowae, zo buda so pi tym nowym erstwym politiskim iwjenju (t. r. w l. 1848) drje te uiscy Serbja trochu swobodnio hiba mc, z dobom wobzamkny, so z Lipska do Budyina pesydli. Wn to te we swjatkach 1848 sini ujo, zo je ntko, hdy je "swobodna prasa" proklamowana, as pio zo ma wn redakciju serbskeho organa "Tydeska Nowina" do ruki wza a pez njn za lpe serbskeje narodnose skutkowa. Wn te redakciju dosta. "Tydeska Nowina" tehdy jeno napolistnje wukhadee, wn . ju na cye listno powjeti. Tole, ka te to, zo smdee so w njej te politika pisa a zo po njej horliwy serbski duch wjee, libu abonentow za msac wot 375 do 872 pispori.

Swoje heso "njech so Nmcy wo Nmcowstwo, Serbja pak wo Serbowstwo staraju" Smole wosebje te pez to woiwi, zo po serbskich wosadach serbske towastwa zaoowa pytae, ale witke z dowolnosu wynose. Jich centrum be "budyske serbske towastwo" a Smole jich generalny sekreta. W tutych towastwach so jeno wo to jednae, to moee serbskej narodnosi k lpemu sui, a pi tym so Serbam poradi, zo machu prni kr nkotrych horliwych Serbow jako zapsancow do saskeho sejma psa. A kak to serbski lud z esownosu serbskeje re napjelnjee, hdy syee, zo me so te ze serbskimi sowami wo najwaniich nalenosach owjestwa zjawnje re.

Wude so tehdy ludy na swoje knjeestwo ze welakimi adanjemi wobroachu, tu adyn diw njeb, zo te Serbja na saske ministerstwo peticiju psachu, w kotrej wo to proachu, zo by serbska r w cyrkwi, uli a ped sudom une prawo z nmskej dostaa a zo by na gymnaziju, ka te na wuceskim seminaru w Budyinje serbska r za serbskich gymnazijastow a seminaristow wubny pedmjet bya. Deputacija, z 15 Serbow wobstojaca, tajku peticiju ministerstwu pepoda a potom te kralej, pola kotreho be sebi audijencu wuprosya, swoje poesowanje wopokaza, To so jemu jara spodobae, peto w tamnym, z kdym dnjom ble k republikanismu so pikhilacym asu so mao ludi za kralom praee. Za nkotre msacy saske ministerstwo serbskim petentam wotmolwjenje psa, w kotrym b prajene, zo chce jich prstwy dopjemi, hdy te we wuich rozmrach. Serbja bchu z tym spokojeni, wak be tla zaso nto za jich narodnos dobyte. Reakcija, kotra potom pd nowym ministrom Beustom zastupi, je drje wjele teho, to b prjedawe ministerstwo Serbam pizwolio, zaso skazya, ale wjele je tola te wostao.

. M. S. 1917.

zpt na obsah - Dal: J. E. Smole - J. Purkynjej