esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

158.

echowje a jich narodne diwadlo

Hdy w ticytych ltach tuhoto ltstotka jako modenc, sku Prahu wopytach, - to tam tehdy syach a widach? a hdy tam ntko jako diwc pidu, to zasyu a wuhladam?! W tamnym asu be Praha, tak rjec, nimale wa nmska a witcy, ki bchu po franczskej mde zwoblekani, mjez sobu nmski rachu, peto to be tola - wosobnio, dyli ski re, to jeno wjesni ratarjo injachu. Po tajkim b za toho, ki hio njeznajee, hde a wot koho so ski ree, woprawdita rdkos, hdy w zjawnosi ske sowo do jeho wucha zaklina. Ja so toho dla njemao spodiwach, jako so mi to jnu radi. Bch so pi micy z Hradan do stareho msta wri a so nkak zabudi, tak zo njewdach, na kajku stronu mam so wri, zo bych swj hosec nadeo. Ja so toho dla ludi napraowach a mjez nimi te ewskeho pachoka, ki nowe krnje k nkomu njesee. Moje, napraowanje sta so, ka bch tehdy w Prazy zwueny, w nmskej ri, ale wotmolwjenje rkae: "Nix daj!" Ja bch njemao pesapnjeny a z dobom te zwjeseleny, zo bch ryzeho echa nadeo. Tu so dale ki praach a potom pje krajcarjow wuahnych a je pachokej za to dach zo b mi pu scy wukaza. Na wulicach bchu wude jeno nmske napisma, ped kralowskimi a manskimi zastojnistwami so nmski ree a jednae, ske nowiny njesmdachu pak so adne wudawa. Wukhadachu drje "Prask Noviny", ale wynos je wudawae, a w nich dale nio njebe, khiba wukazy zastojnistwow a nkotre nawtki. Wo adnym skim diwadle nio njepytnuch.

Jako b mje w le 1842 knjez Lad. elakovsky, tehdy profesor sowjanskich row na wrtsawskj universie, za as przdninow do ech sobu wza, bchu so wobstejenja hio wo wjele k lpemu pemnie. Bchu drje tam mjez duchownymi a druhimi wuenymi hie mnozy "odrodilci (wotrodecy)", za to pak im wjacy "vlastenc (wtincow)", koti posldni so po cyym kraju znajachu a esachu. Haj w ulach poachu hio tu a tam ske itanje a pisanje wui - a bchu to z wjeta modi duchowni a hie ble mdi wuerjo - ki tajke do injacm, ha runje adneho druheho myta za to njedostwachu, khiba zo so wot nmcowateje duchownskeje a wueskeje wynose hanjachu a peshachu. ske politiske nowiny so wak te hie adne wudawa njesmdachu, tola bchu Nmcy sknnje wudawanje tydenika "Kvty" dowolili, kotrehoz wobsah be nhde tajki, ka. jn naa "uica" poskia. Dale b so towastwo "eskho Muzeum" z podrjadom "eska Matice (Maica)" zaoio a muzejowy "asopis" podawae wuene nastawki, ka je'w wstej mrje te na "asopis Maicy Serbskeje" podawa; Maica pak wudawae kniki za lud, ka to te naa secbska Maica ini. A w nmskim diwadle mjachu so njedelu popodnju te ske pedstajenja, haj na rowej wulicy b so samostatne ske diletanske diwado zaoio. A w przdninach w mjeich mstach, haj na wsach studeni jako diwadownicy wustupowachu a po asu jim te knjenje a knjeniki w pedstajenjach pomhachu. Mi pak so njemao spodobae, jako mach w l. 1842 prni kr wide, kak w Turnovje scy studeni a ske manske knjeny w skim diwadowym pedstawjenju wustupowachu. Ja bch tam toho dla z k. elakovskim, ka te z libuskim fararjom k. Markom a z k. kovaskim dekanom Vinaickim pij. Te b hewak, dobreho pikada dla, wjele wotinskozmyslneneho duchownstwa do diwada pio a tamnii k. dekan po sknenym predstajenju witkich, ki bchu w tutym skutkowali, k sebi na wjee peprosy, prajo, zo so duchownstwo

wot ludowych zabawow wotwlakowa njesm, dokel pez duchownsku pitomnos tajke zabawy hakle prawu swjeiznu dstanu. - A wulcy wane b te to, zo echowje wude towastwa za zabawu a powuenje zaoowachu, ki so najble "besedy" (bjesady) mjenowachu a w kotrych so pednoki derachu, spwne koncerty a diwadowne pedstajenja dawachu. skich knihow pak so hio telko wudawae, zo b to woprawde spodiwne. To wo k wubudenju, pisporjenju a wudokonjenju echowstwa jara pomhae, lud sam pak so pez to wot pia a druhich njekhmanych, nizkich zawjeselenjow cyle wotwuci.

Witko to dale a ble k tomu pomhae, zo echowje, ha runje pod krutym nmskim knjestwom stojachu, pomau ske ludowe a te wye ule, jako gymnazije, realki atd., haj w l. 1883 te sku universitu dstachu. Woni mjachu te hio dlji as swoje porjadne ske nakhwilne diwado w Prazy, w kotrym so kdy de hrajee. W zapocatku 60tych lt pak na tu mysliku pidechu, sebi wobrne, wulkotne narodne diwado w Prazy natwari. K tomu wuzwoli so twarski wubjerk, kotryz drje so stri, jako b so wuliio, zo bude k tajkej twarbje pez milin snakow trjeba. Ale wn so brzy zaso zebra, jako jemu ze wch stron k wdenju dawachu, zo chceda k dokonjenju tajkeho skutka wueni a njewueni, menjo a wjesnjenjo, rjemjesnicy a ratarjo swoju erjepatku skadowa. A do lta 1868 b so telko pjenjez nahromadio, zo mee so zakadny kamje narodneho diwada pooic. To sta so na jara swjedeske wanje, a mjez druhimi uiskimi Serbami bch te ja k tomu peproeny. W twarbje so dale a ble pokraowae, ski lud pak te k njej dale a ble pjenjezy skadowae. W le 1881 be twarba, na kotru b pez dwaj milinaj snakow trjeba byo a wot luda so te nawdao, sknnje hotowa, a b hio de postajeny, na kotrym by so swjedeske wotewrjenje skeho narodneho diwada sta mo. Ale krtki as prjedy w nirn wohe wudyri a wone so tak stranje w znutkownym wupali a wopali, zo dyrbjee so brzy nowotwarba zapoe, jelizo nochcychu twarjenju cyle rozpada da. Ale k tomu b z nowa wjele pjenjez - a to 800.000 snakov - trjeba, twarski wubjerk pak so strachowae, tajku sumu wot skeho luda ada, ki b wak hio pez dwaj miinaj dari. Ale to ini? Wn so tola zwai znowa, wo smilne dary prosy a hlaj, to so sta? eski lud z nowa dawae, haj wn hie wjacy nawda, ha so wot njeho adae, mjenujcy pez jedyn milin snakow. A kak doho je k tomu trjeba byo? Jeno ti msacy. - Je adyn druhi lud na swe za swoju narodnos tajku woporniwos wopokaza? My so na to dopomni njewmy. echowje nam pak wukaduja, zo prawe wtinstwo w tym wobstawa, zo tn, ki w za swoju narodnos re, te njech pi kdej skadnosi za nju rci; t pak w pisa tn njech za nju pie a z tajkeho renja a pisanja potom lud spznaje, zo ma kdy po swojim zamenju k lpemu swojeje narodnose pjenjezy dawa. A tak su eciowje k twarbje swojeho Narodneho diwada dawali - zamoii wjac, njezamoii mjenje, haj najkhudi so njejsu hanibowali, kdy tyde swj krajcak pinjes; a hlaje, za lto b to peco pez hriwnu. A na tajke wanje su echowje - ka posldnje rozlienje pokazuje - k naspomnjenej twarbje wo do hromady ti miliny 200.000 snakow, po tajkim nhde dwaj milinaj tole abo s milinw hriwnow nawdali. Te nkoti Nmcy su swj pinok dali; tola wopija wn jich dar jeno 3500 snakow.

K swjedeskemu wotewrnju narodneho diwada be twarski wubjerk te peproenje na uiskich Serbow psa.

eske narodne diwado je so njedelu 18. oktobra t. l. na pyne wanje wotewrio. Nadijamy so, zo so pi tajkim swrnym a pi tym zakoskim prcowanju, ka je mjez echami widimy, te wm druhim potrjebam skeho luda brzy dos scini.

J. E. Smole, uica 1883.

zpt na obsah - Dal: Zota Praha