╚eskß ŔÝtanka - Pßta - Srbskß ŔÝtanka -

168.

Zwjazk Serbskich TowaÓstwow

Zarjadowanje gmejnskich, ╣ulskich, ani cyrkwinskich należnosŠi w Serbach njeje serbske. Wina na╣a njeje. Na╣a wina pak je, zo ani towaÓstwowanje w Serbach njeje serbske. A tutˇn njepomýr - kotryż k tomu jenoż z trˇ╣ku dobreje wole zamˇżemy porjed╝iŠ, nas woprawd╝e poha˝bjuje p°ed p°eŠelom a p°ed cuzbnikom. Hakle w poslýdnich lýtach so hibanje w serbskich rjadach poŔina. Tu a tam so zjednoŠenstwa pozbýhuja, wuzbýhujo swˇj narodny wuznam.

Z jich prˇcowanjow pak nuznosŠ zjednoŠenja podobnych towaÓstwow ryzy serbskeho ducha a naprawjenja wukhad╝a, nuznosŠ, zo so zjednoŠa k jednomu cy│kej a k zhromadnemu skutkej. Jenoż w tajkim postupowanju też nad╝ýja je, zo so wýcy w Serbach k lýp╣emu wobroŠa. - Wo tajkeho Zwjazka nadawku a skutkowanju pak su mýnjenja hi╣Še jara d╝ýlene w kruhu serbskich zjednoŠenstwow. K spokojacemu rozjasnjenju w należnosŠi Zwjazka Serbskich TowaÓstwow p°ino╣owaŠ - je zamýr slýdowacych rjadkow.

My Serbja organisacije potrjebujemy, p°isprawneje nam a na╣im pomýram, P°i tym na naprawy druhich narodow p°ez mýru d╝iwaŠ njesmýmy. Druhe narody su w druhich pomýrach. My to wolimy, ╣toż mamy w tutym Ŕasu za sebje nuzne a wużitne. A to je po na╣im mýnjenju Zwjazk Serbskich TowaÓstwow.

Zwjazk Serbskich TowaÓstwow - ╣tˇ ma do tutoho Zwjazka s│u╣eŠ? W╣itke serbske - chceŠe-li - ryzy serbske towaÓstwa, njech hewak s│uża zamýrej kajkemużkuli. Z wurazom dodawamy; serbske, ryzy serbske. Mý╣eŠ njebud╝emy. Zo je tajkich towaÓstwow dotal ma│o - to "Zwjazka" njezastrˇżi: jeho prˇcowanje wosebje bud╝e, liŔbu tajkich ryzy-serbskich towaÓstwow powjet╣owaŠ. Zo je to mˇżno, stawizny poslýdnich lýt wobswýdŔuja. P°eco bˇle so strowa a jeniŔcy prawa zasada p°edobywa: Serbam serbski spýw a serbske s│owo. Z hanjenjom a smý╣enjom witana, je tuta zasada smý╣erjow a hanjerjow zaha˝bi│a. To je skutk lýt najposlýdni╣ich - ale dotal daloko njedokonjany. Mocy, drjebjene, njech so zraża do hromady a w Zwjazku d╝ý│o dokonjeju.

Zwjazk chce byŠ jednotliwym towaÓstwam rukowanje, zo kŠýja a wobstoja, Zwjazk knjeżiŠ nochce, s│użiŠ chce, zjednoriŠ a wop│od╝owaŠ chce skutkowanje w jednotliwym towaÓstwje, Zwjazk, w żiwym, stajnym wobkhad╝e z towaÓstwami p°ebywajo, chce jim byŠ srjed╝i╣Šo a cy│emu krajej wˇhni╣Šo narodneho wýdomja.

A to je jeho druhi zamýr. W stronach, parowacych - a ze ╣kodu parowacych serbske towaÓstwa, c│ice Zwjazk tajke srjed╝i╣Še serbskeho żiwjenja tworiŠ. Kopicy towaÓstwow a towaÓstwiŔkow pak k tomu njetrjebamy. Za jednu wosadu, abo nuzno-li: za jednu wjet╣u wjes z wokolnymi wsami jedne jeniŔke narodnoserbske towaÓstwo dosaha jako zdonk, kotremuż so po potrýbnosŠi p°idrużuja wotrjady, w╣elakoreho nadawka, na p°. hospodaÓski (burski), spýwny, d╝iwad│owy, knihowy, ko│ojýzdny a druhe. Tajki wotrjad je sam za so samostatny, ma po żadanju swoje zamˇżenje a zarjadnistwo. D╝ý│o w tajkim wotrjed╝e je jednore, aparat snadny. Wustawki su samsne każ w lokalnym towaÓstwje; jenoż skutkowanski porjad ma wotrjad swˇj. P°edsydstwo je zhromadne z p°edsydstwom zdonka; wotnoha jenoż nawjedowarja trjeba.

Zdonk, t. j. mýstne towaÓstwo wotnozy - wotrjadej rukuje za byŠe a tyŠe. Zastupichu-li njep°ihˇdnosŠe, wotrjad tra╣ wusnje, z Šýżka pak zhinje. Lýp╣e pomýry jˇn hnydom zaso na nozy staja. W╣ak zdonk żiwy zwostawa, a zdonk skˇnŔnje hinak hac z wotnohami żiwy njeje. Hako p°ik│ad bud╝ tu "Serbske towaÓstwo za KhwaŠicy a wokolnosŠ." Tute towaÓstwo mýje╣e wotrjadaj dwaj: d╝iwad│owy a spýwny. Druhi je njedawno wotpoŔny│ - ale jenoż wotpoŔny│. Na lýp╣e Ŕasy Ŕakamy. Hdyż tu bud╝a, wotrjad wocuŠi - w╣ak zdonk stoji a jedna jeho ha│uza sp rjenje zeleni: też druha so zaso zazeleni.

Kelko serbskich towaÓstwow jenoż w poslýdnich d╝esaŠi lýtach pomnimy ... By│e, kŠý│e, hiny│e, zahiny│e su - abo so znýmŔi│e. Kelko prˇcy a woporow dobrych Serbow je z nimi pokhowane - haj, hdyż so towaÓstwo zcuzbi - runje p°eŠiwo nam wuwużite ... Idealna mysl bý serbske hrono wutwori│a, hd╝eż njebý niŔo by│o - nýtko so tam cuzbaÓstwo rozŠahuje: ╣toż je hˇrje, dyżli to prjedaw╣e: niŔo. Njemylmy so: wuhubjenje narodneho ducha d╝ensa kˇżdemu serbskemu zjednoŠenju hrozy hd╝eżkuli, njech je w srjed╝iznje, njech na mjezach - kelko dobreje wole a wulkeho d╝ý│a, wo dnjo a po nocach, so tak brˇji, hdyż njeje centra, kotreż żiwi a poji. A tajku prˇcu na lýp╣i wużitk stajiŠ, tajke srjed╝i╣Ša twariŠ a z nimi wotrjadam żiwjenje zawýsŠowaŠ - je zamys│ Zwjazka.

P°ino╣ki maju byŠ snadne, a to tak zrjadowane, zo mˇże sobustaw zastupiŠ do wotrjada kˇżdehożkuli, byrnjeż do w╣ých wotrjadow by│o - a p°ino╣k so njepowy╣uje. W╣ak wotrjady, każ spýwaÓski, d╝iwad│owy, p°edstajenja, koncerty zarjaduja, z kotrychż jim dokhody wukhad╝uja. Su-li wudawki w prýnich Ŕasach wotrjada - na p°. spýwaÓskeho na hud╝bniny atd. wulke, zhromadna pok│adnica, zdonkowa mˇ╣e˝ towaÓstwa wupomha. Też z wobd╝ýle˝skimi lisŠikami so trýbne pjenjezy zwjesŠ hod╝a. Tajke wobd╝ýle˝ske lisŠiki z nowinku njejsu, ale naprawa, dawno pruhowana a za dobru p°ipˇznata. Zo bych z p°ik│adom pos│użi│: khwaŠiŔanskeho towaÓstwa spýwny wotrjad tak swoje hrajad│o kupi, d╝iwad│owy jewi╣Še a druhu potrjebu. Wobd╝ýlenki pak su dawno wup│aŠene - a hi╣Še su pjenjezy po stach na dani, runjeż so za narodna a druhe zamýry bohaŠe sk│adowa│o by│o.

Wużitk a spomˇżenje tajkeho zdonkoweho mýstneho towaÓstwa za wotrjady - do woŔow bije, tak jasnje so pˇznawa. Ăim wjet╣i je wużitk zwjazka za w╣ý serbske towaÓ╣nistwo. Zwjazk bud╝e moh│ rjec, z centralu, bud╝e wutrˇba towaÓstwow w╣ých drużinow po w╣ých Serbach. Zwjazk samostatnosŠ zjednoŠenstwa w niŔim podrywaŠ nochce - ný, wˇn chce swoje d╝ýŠi a dowýrjene towaÓstwa sylniŠ, z nut°ka a zwonka, chce byŠ sprˇcnje padacym ze sto│pom a z podpjeru. Haj, zdrużenjam jednoho zamys│a so wýsta autonomija zawesŠiŠ derje hod╝i. Tak mˇża na p°. spýwaÓske towaÓstwa, w Zwjazku zjednoŠene, swoju pok│adnicu wobkhowaŠ, do kotrejeż lýtnje swˇj pjenjez p│aŠa za nak│adowanje nowych spýwow a pod. Zwjazk chce wjazaŠ, jednoŠiŠ, nic knjeżic, tyranisowaŠ. P°ino╣k jednotliwych towaÓstwow do pok│adnicy Zwjazka bud╝e snadny.- -

Zwjazk Serbskich TowaÓstwow wulkeho wuznama nabud╝e. HlejŠe jeho narodnu wahu! Prjedy bu napisane, kelko 'żno mˇże jednotliwe towaÓstwo za swoje wotrjady dokonjeŠ a żiwjenju wosady w kˇżdym nastupanju - d╝iwad│o, spýw atd. - daŠ a d╝erżeŠ serbski raz; Šim spomˇżni╣i bud╝e Zwjazk, kotryż wobejmje w╣ý serbske wosady, w╣e Serbstwo.

╚│owjek, njech rataÓ, njech rjemjeslnik dyrbi so d╝ensa brjoha p°imaŠ, zo by hospodaÓscy wobsta│ - serbski Ŕ│owjek też. Zwjazk bud╝e też w tym zmysle na│ożowaŠ swˇj wliw a swoju mˇc: k dobremu towaÓstwow, każ jich stawow. Za rataÓske, ko│ojýzdne a dr. towaÓstwa dospýja so p°i zawýsŠenju, p°i kupjach a p°edawkach p°ihˇdne wumýnjenja - Šim p°ihˇdni╣e, Ŕim sylni╣i budże Zwjazk. - Nuzne ani njeje, zo so stajnje zhromadnje kupuje, jedna. ętˇż jenoż so hako staw towaÓstwa, w Zwjazku zastupjeneho wopokaże, z tym też prawow Zwjazka wużiwa.

NjewijŠe z h│owu! ętoż so druhim Zwjazkam hod╝i, bud╝e serbskemu mˇżno. Stˇż je w d╝ensni╣im wobkhod╝e jenoż trochu honjeny, wuznaje, zo wjele dospýjemy. - A runje w tutych hospodaÓskich dobytkach za Zwjazk nimo mýry wulka wabjaca a roz╣ýrjaca mˇc leżi. Ta je jemu p°edew╣ým nuzna. Na╣im Serbam dyrbimy zamˇc p°edpo│ożiŠ też wid╝omny wużitk, kotryż mˇże╣, każ so praji, z rukomaj p°imaŠ. Tu pak jˇn zmýja. Za snadnu╣ki pjenjez bud╝a sobustawy telko zjednoŠenstwow a wużitk z nich wj╣itkich zmýja!

Na kˇnc hi╣Še ný╣to, ╣toż by by│o njesprawno njenaspomniŠ. NajebaŔ swoju wob╣ýrnosŠ a pow╣itkownosŠ so Zwjazk njeroz╣Šýpi na s│abe ha│użki, ale mˇcny korje˝ do w╣ých rˇżkow strowe wotnohi poŠýri. Te bud╝a krute haŠenje ╣kˇdnym, swˇjbne żiwjenje podrywacym wurostkam towaÓstwowanja na╣ich lubych wýcnych susodow. HladajŠe ko│woko│o so! Kˇżdy sprawny ze styskom wuznawa, zo je w nýtŔi╣im towaÓ╣nym żiwjenju khoroba, z│a, każ rak zasak│y. Kelko towaÓstwow a towaÓstwiŔkow! WjeŔor każ wjeŔor nekajke posed╝enje, kˇżdu bożu njed╝elu nýkajki wulýt, swjed╝e˝k abo zawjeselenje! Swˇjba, Bożi dom stej pozabywanej...

Hdyż w╣ak njezakroŔimy, tajke Ŕasy a pomýry też serbskemu ludej nastanu. Cuzolubstwa je dosŠ w nim. Potom w╣ak też: Bożemje serbska pobożnosŠ a pˇcŠiwosŠ, tak khwalena - bożemje, dobre serbske wa╣nja a poŔinki! HladajŠe ko│woko│o so! SpoŔatki hiżo maŠe. W╣elacy cuzbnicy, k nam p°ibýżaw╣i, lud╝iŔka Ŕasto dosŠ ma│o Ŕisteje za╣│osŠe, za krˇtku dobu wjed╝enje towaÓstwow mjez nami na so storhnyŠ zamˇżeju, dawajcy jim raz, na╣im narodnym za│ożkam a tradicijam cyle cuzy. A my so jim k│onimy, hura a hajlo wo│ajcy za nimi býhamy a hi╣Še jich podpjerujemy .. . Drohe wjesela, nizke duchowne a ma│o dobre Šýlne wok°ewjenja skiŠace, so hotuja - jenoż korŔmarjej k wużitku, kotryż je nam Ŕasto cuza wosoba.

ętˇ by praji│, zo je hinak? Brat°a, Ŕas je'wulki, zo wobaramy strachej, dobremu mjenu na╣eho naroda hrożacemu. TowaÓstwowanje w Serbach ma serbske byŠ - a to Zwjazk chce. Njech kˇżdy po mocach pomha wutworiŠ Zwjazk Serbskich TowaÓstwow!

E. Bart, Lużica 1898.

zpýt na obsah - Dal╣Ý: Protyka a protyki