esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

173.

Rozhlad a wuhlad

Tak smy pznali, zo bchu Serbja nhdy wulki lud, skncnje pak may, ale zo tola jako wosebity narod as swojeho narodneho znowarodenja doakachu. Na tej zemi, hde su Serbja wot starodawna autochtonojo, wobsydluja hie rjany kruch kraja. Tu dera so jako druhe mjee ludy w swojich stronach na pikad Rhaetoromanojo abo Ladinojo, Islandenjo a Friaulojo, abo podobnje jako kolonistojo z wjetich ludow, wot wtiny zdaleni, na p. Nmcy w Sedmihrdskej a druhde, Armenojo, Grekojo a druzy.

Prawo swojeho bya maju jako druzy po boej woli, dostojnosi iwjenja pihotuja sebi sami z darami wot Boha datymi, a ze swojej prcu a wutrajnosu. Cyrkew a stat z jich bya adneje kody nimatej; Serbja su swrni wuznawarjo swojeje wry a loyalni poddani, to je woboja wynos wjele kr pipznaa.

Wjele stow lt hio wa Serbam ponmcenje a w nowiim asu su tajcy falni profei asii. Jedni praja: Serbja zhubja swoju narodnos, dokel Nmcow po procentach ble pibywa dyli Serbow, ale woni njepirunuja nmske wsy ze serbskimi wsami, ale mstske wobydlestwo z wjesnym a wua njekesansku wubu, zo dyrbi wude wjeti lud mjeemu ze zanienjom hrozy. Druzy rjeknu: nuzowana ula ponmi Serbow; ale tajke ule mamy hia wot l. 1835. Zaso druzy powdaju: eleznicy dopomhaju ponmenju; ale tajke perzuja na kraj te hio wot l. 1846. Hie druhim je powitkowna wojeska winowatos jako wste znamjo ponmenja; ale w Pruskej dokonjeju ju Serbja hio wot l. 1813 a w Sakskej te wot 1849. Nkotremu zda so zako wo swobodnym pesydlenju pihdny srdk za ponmenje, a nhdekuli poserba so di piahnyweho Nmca. Najwjeti triumf mnja swjei, t praji: Serbina zade, dokel njeje khmana, zo by nowiu zdanos rozrjaa. Rozom a pedagogika pak wuitej, zo so ludej intelektualna a moralna zdanos po najbl im puu wudluje z jeho wtcowskej ru. A te wya zdanos hoda so, jako z kdej druhej, ze serbskej ru rozrje. Hdy so wueni poprcuja, ma serbsku r znajmjea ze wmi wurazami wuhotowa, kotre su na srjednych ulach trbne. Tak hodi so wjele za zdanos skutkowa, byrnje najwya zdanos so potom z pomocu nmskeje abo druheje sowjanskeje dokonjaa. Nmsku r nawuknu Serbja w ulach a serbska rc je jim klu k druhim sowjanskim, wosebje k plskej a skej. Za pirunanje z druhimi je te serbska khmana!

asto so wo zdanosi jednotliwych Serbow wopak rozsuduje, hdy so na p. nmscy menjo z wjesnymi Serbami pirunaju! Serbja su w swojim powoanju runje tak zdani jako druhe ludy w samsnym. Tohodla praji z prawom cuzy wuenc - profesor A. N. Pypin - wo serbskich spisowarjach, zo ze serbskej ru wdomos a moralnos do uda pinjesu, a zo z maymi srdkami do wukonjeju, kotre witku es zasua.

Nhdekuli so z mocu da na ponmenje, kotre pak njeprawda wostanje ped sprawnym Bohom a rozomnymi ludimi. W ulach naoowane namcne nmenje je wobkodenje duchowneho iwjenja, system wohupjenja a wodiwjenja, jako je wjelekr dopokazane. W iwjenju wotrostych je nmenje asto na njerozumnej hordosi zaoene a zadwa prawej kulturje. Sprawny Nmc a peel serbskeho ludu, dr. Sauerwein, tohodla z pohladom na nmcowarjow pezcylnje praji: "Ntii splah, kotreho owjeski rozom a strowe ue so skazytej, njeme swojim dom zawostaji, to je sam zhubi!" Wo dalim iwjenju Serbow pak ri takhle: "Jeno telko prajmy, zo tajki lud, tak strowy na le a duchu, - lud z tajkimi modymi hie peco nowymi narodnymi psnjemi - lud z tajkej iwej a w cyym swojirn iwjenju so wopokazacej poeziju, - lud, ki tajke originalne psnistwo jako na p. Zejlerjowe a Ksykowe wupoduje, - lud, ki ma hie tak strowe narodne a nabone iwjenje, kajke je serbske - zo tajki lud njewuhladuje, jako by brzy wum chcy abo dyrbja. Pi tym pokazuje na kesansku zasadu: to chcee, zo bychu wam inili atd., jako te na historisku Nemesis.

Dale rozwie naeje narodnose stanje so, da-li Bh, jako dotal na zakoskim puu. Hdy so Serbja jako tajcy uja a na swoju dostojnos dera, smmy ze zhromadnej prcu mjez Hornimi a Delnimi Serbami lpe asy woakowa. Njech je kdy w swojim powoanju dawy a swrny Serb a t me, njech so stara, zo bychu Serbja duchownych, wuerjow a druhich wuenych mli! Hdy Serbja swoju narodnu es sebi waa, nawuknje te pichodnje jako dotal tn abo wony Nmc abo Sowjan z druhich krajow z lubose k nim serbsku r, zo by Serbam wuitnii by w swojim powoanju. Koti ma, njech pilnje dale pisaju.do asopisow abo knihow, kotrych wjele hie trjebamy a zaso druzy njech so staraju za rozrjenje serbskich knihow! Dotalne serbske towastwa dyrbja z pomocu swrnych a woporniwych sobustawow swoju winowatos ini a nkotre trbne nowe dyrbja so hie zaoi. Najmcnio pak dyrbitej skutkowa literarne towastwo "Maica Serbska" w Budyinje z mainym domom jako widomnym centrom Serbowstwa a "Towastwo Pomocy" za studowacych. Wob towastwje stej wot wynose pipznatej a zo je so jimaj z asami podpjera z cuzby dstaa, njeje nico njezakoske; runje jako se peeljo naeju towastwow za Serbow sobu staraju, tak staraju so Nmcy ze "Schulvereinom" za Nmcow we wukraju.

To je na rozhlad a wuhlad! Sprawni a rozswtleni ludo w Europje dwaju so, kak je maemu serbskemu ludej mno byo, w datych wobstojenjach dotal swoju narodnos wobkhowa; njech te wida, zo z wtinskej myslu a narodnej dostojnosu dale wobstojimy jako dobri a zdani Serbja, hdni spominanja w historiji!

W. Bogusawski - M. Hrnik, Historija serbskeho naroda.

zpt na obsah - Dal: objo