esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

177.

Jakub Bart-iinski

Te' iinski! Wn mjez nami wjac njeje,
Joh' wko haso, hort je womjelkny
A styski, juski harfy basniskeje.

Hde rli a klukota Kltrska Woda a majka pez ltstotki brjohi kukowskeho hrodia, tam njedaloko w Kukowje je staa kolebka naeho basnika. 20. awgusta 1856 so tam Bartecom abo ka jim tam do domu rkachu ewcecom narodi hlec, kotreho na Jakuba wukichu. Sydom lt khodee Bartec Jakub do kukowskeje wuenje. Dokel njewdne dary wotkrywae, wotamkny so jemu pu, kotry wjedee k dostojnosi "knjeza". Wukhodiwi lto tachantsku ulu a wot jutrow 1870 hac do Michaa 1871 preparandu katlskeho wueskeho seminara zastupi jako khowanc do serbskeho seminara w Prazy. Na tutej historiskej pde, hde z elementarnej mocu a z pikadnej energiju bijee wutroba skeho naroda, zau so syn sawneje dowki Sawije, a te jemu horjee so wutroba a sapae w dotal njeznatym, wohenju na drohi swj may serbowski lud. A w "Serbowcy" be iwy duch Hrnikowy, ki zasapi te Bartec studenta, zo sldowae tutn . A hio 1877 b jako stari "Serbowki" sam wurazny wjednik Serbowanow. Dostudowawi a wustudowawi wri so do kraja wtcneho a po jednoltnym dobrowmistwje bu 27. mrca 1883 wuswjeeny na mnika. Njeb jemu popate skutkowac doho mjez serbskim ludom. 1883 b kapan w Ralbicach, 1884 bu administrator w Radworju a hio lto 1887 jeho wotwjede ze Serbow. a w samej cuzbje rozwijeja so mode a munie lta basnikowe. W njewjesoym drohowanju dowjede jeho kapanska suba do rachowa, 1889 k dwrskej cyrkwi w Drjedanach, 1896 do kowaniskeje zaornjeneje Kamjenicy. A zaso wro - ka oma - drohuje basnik 1901 jako farski administrator do Radeberga a rozderdany na uwach (hio lta 1903) na wotpoink do raja swojich dacych sonow do Kukowa-Pani, zo by tu njezasta doho, ale dokroi 16. oktobra 1909 tu posldnju kroel do icheho Wotrowa, hde jeho rozbolane o ntk spi spar mra a pokoja.

Serbski narod je zhubi swojeho wulkeho, najwjeteho poetu. Hdy smy w Zejlerju mli ludoweho basnika - nam iinski wupodi klasisku peridu naeho basnistwa. Zejle epae z narodneje psnje a pikoni so te jeje formje. iinski wuknjee na rozkwaej skej poeziji a na swtowych basnikach; wn je nam pinjes do literatury nowy rym a rythmus, nowu dikciju, nowe formy. Je basnik razu reflektivneho. W tym je podstatny rozdl mjez iinskim a Zejlerjom. Zejle, cyle kuzu narodneje psnje so podawi a w jeje klinje kubany, sam jeje ducha pija a njeje za njeho zboowniich khwilow, ha hdy me twori a spwa, ka sami tworjerjo tych narodnych psnjow, hdy z razom psnjachu a spwachu tak radostnje a tak krasnje, dsowscy naivnje a jasnje. iinski je modernii: kontemplativny, individualny, swjski. Wobrazy pirody a jeje iwjenja wotrauja so w jeho dui a tak wn z nutrin wuwaujo - wobraz psni. Z tym su jeho basnje subjektivne; basnik - hladajo drje k universu a k swojemu ludu, tola ze sebje cepa a sebje rysuje, swoje pie iwjenje.

Jeho impulsivna powaha wupodi howrjace iwjenje, ki mrnje b so zapoao a w mrnych kolijach dowukoni. A tutoho iwjenja wotraz su jeho basnje.

Mi iwjenje b bj a bda,
A br a kit a pu b pjero.

Z cuzymi zynkami b z "Knihu sonettow" w le 1884 wotewri nowu dobu serbskeje poezije. Krasne mysliki zakuza do zdobneje re a formy to b tendenca tuteje knihi, ka te knihi "Formow", w le 1888 wueje. Tola hio na kncu "Formow" je r wo "roztorhanych trunach". "Mi so spwa njecha" a "mje rja do satiry", tak stona wutraena wutroba a krew so mui. Hie puwa pak ie jeho iwjenje w knizy "Piroda a wutroba", 1889 wuej, ka mejski jzork a jeho omiki w tym naltmm duchu, w snca mrnym swtlenju a spwje ptakow. Tola showaca perioda so njewjedrata wutwori a za. Njedorozumjenje krajanow, lodowa zymnos swojich doma a hie wjacy ranjaca liwkos tych, kotrym z krwju swojeje wutroby pisae, basnikowu duu rozjdmi. Daloko wtcneje zemje, w njeujacej cuzbje, zhrknychu dny samoty, wupodichu 1899 knihu "Ze iwjenja", hde w zymicy a w mowych khwilach klina struche, paite, dotal njesyane hosy, kotre dobuda wyinow w knizy "Z kidom worjoskim" (1904). Wa romanca wutrobinych paow ha k ironiji, k zajdliwosi sarkasma stopnjowana wubuchnje tu jrje. Tu rozliuje swoje iwjenje a ze swtom a z ludimi so rozliujo. Tola hio je wukhodi drohu bolosiwu dospwi mrneho pistawa doma pi swojich. Prjec je wdny hok, su swtne starose:

"Bart mortwy je, nt iinski bud iwy."

Mr due a wutroby klini a pozauje knihu "Za ichim". Je mr namaka, dokel je z kdeju iku swojeje bytose zakorjenjeny w Bohu. Bohu dawa es ka je zdobne Serbej. Haj njesmmy zataji, ale ze sprawnej hordosu dyrbimy wuzna, zo je ka cye nae wanje, tak te nae pismowstwo bohabojne a sprawne, to w poej mrje pai te w basnjach iinskeho. A harmniscy knci swoje iwjenje. "W pruzy njebjeskej" je hio tu iwy a edi za tamnym rjeim swtom.

Za w basnje iinskeho je wuznamny jeho razny, wtinski hs: wot prnjeje "Zrudny wowce" we "uianu" wozjewjeneje ha do posldnjeje.

Wsebje "Serbske zynki" su pone wohniweje lubose k Serbam a styska po nich, po drohich Serbach. Su te "wtre" zynki, liwkim krajanam a wosobam paace. Wurauja starose, su bojos wo wobhroenu rdnu zemju a drohe jeje kubo. Nochceda rani, pima: ale pimny wzo chceda, zo byehu jenych wubudae z narodneho spanja, druhich pozbhowae k wtinskej horliwosi a zaso druhich posylnjae w njesnadnej, njesebinej dawosi za na serbski lud. A samsne zynki, samsna lubos klini z knihi "Z juskom wtinskim" (1904) a "Wysk a stysk" (1903). Njewuepajomna je basnikowa wutroba, hdy chce serbsku zemju, ki je "rados moja, aos moja", wosawi a khwali tule zemju serbsku, serbske cyrkwje, serbsku korhoj, serbske prawo, serbskeho fararja, wuerja, serbsku r, serbsku modinu a towastwa...

Zo njeje basnik jeno lyrik, ale zo je universalny w tworjenju a wumjeskim idealu, dopokazuje iinski w baladach a romancach "Formow", wosebje pak knihi "Krew a kraj" (1900), dopokazuje dramatiski dar w prnjej samostatnej inohr "Na hrodiu" (1880), episki talent w eposu "Nawoenja" dewje spwow wopijacym (1875-1879). Te w przy znajee pisa, ka dopokazuje jeho roman "Narodowc a wotrodenc". Wobknjeee r, ka adyn druhi, wo tym swdi te "Lipa Serbska", wubjerny to asopis najrjeeho wopomnjea, kotry redigowae wot 1877-1881 a belletristiski na asopis "uica", kotreje redaktor je by wot lta 1904. Haj iinski mjee r w mocy, a hakle w jeho psnjach prawje spznaje, kak wona jeho posuchae. Nae najwye narodne kubo, najryzyi wuliw ludoweje due, serbsku r je wn istu a krasnu penjes na polu poetiskich skutkow a z genijom Musy ju wuzoi a pekrasni. Wn be knjee nad serbskej ru a literaturu, ka b jemu wescy praji njezapomnity Smole. A zawse krasna, wujadrjena a wuhadkowana je jeho r a forma. Wn je pokaza hibitos, rjanozynk a bohatos serbskeje re, sam pak so zjewi jako jeje mitr. Wn je na Swjatopok ech z idejoweje, na Jarosaw Vrchlick z formalneje strony. Wn je serbsku r a poeziju na mstna dowjed, docya jej nowe, na mstna, kotre su ju stajie do stawiznow rjaneje literatury, za kotru ani as ani pestr nimatej zasadneho wuznama: do literatury njehinjaceje, trajaceje hdnoty:

Tu iinski: Twj lud e njezabude!
Mj dak, ki hordos Serbowstwa sy by.
Daj Bh i mer a pokoj ntk tam druhde!
Lud serbski Bh pak wjes a kita chcy!

Jan Cy, uica 1910.

zpt na obsah - Dal: W zymicy