esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

180.

Karl Arnot Muka

Ticei lt je so minyo wot smjere Jana Ernsta Smolerja, dwacei lt wot smjere Michaa Hrnika. Dohi as btaj Smole a Hrnik najznaiej, najpopularniej mjenje po wch Serbach we wobmaj uicomaj: bjez Smolerja a Hrnika njemachmy sej wdomostneho, literariskeho a politiskeho iwjenja ani mysli. Ntko wobaj wotpoujetaj na brjohomaj wtinskeje Sprjewje tam, hde nhdy posledni kral swobodnych Serbow knjeee a jeho twjerdy hrd do serbskeho kraja zhladowae. - Runje densa, hdy tole pisam, je dwacei lt wuklincao, zo so zrudni a starosiwi rozohnowachmy wot erstweho rowa naeho Hrnika, lubuka weho serbskeho ludu. "Doni b iwy, noee cyy narod we swojej wutrobje, ntko po smjeri nosy jeho cyy narod we swojej wutrobje." Tuto krasne sowo skeho basnika smmy z dobrym prawom praji wo wobmaj, wo Smolerju a Hrniku.

Ale nic cyle staj nas wopuioj tutaj wulkaj wtincaj a wjednikaj: jeju duch b hie dale iwy, a te zbychu nam hie muojo, ka Imi, Kocor, Bart-Ciinski. Ale densa te tych wjacy njeje, jeno jedyn z jeju najlpich ulerjow a sobudaerjow, ki je w mnohim nastupanju jimaj podobny, steji hie njezlemjeny, z ponej mocu ducha a a, mjez nami, Karl Arnot Muka - na Muka.

Muka je pede wm bohate herbstwo Hrnikoweho wdomostneho a literariskeho skutkowanja na so wza a ha nanajzdobnio pisporja. Po Smolerju, Buku, Hrniku ntko dwacei lt wudawa asopis Maicy Serbskeje, na jeniki wdomostny asopis, ki pak ma wobrny a njesnadny nadawk, serbsku r, serbske stawizny, serbsku ludowdu, wo, to Serbstwo nastupa, haji, wobdowa a te druhe wdomose w naej maeinje pstowa, Hio redigowanje tuteho asopisa sameho je wulke do, ada sej mnoho a to wjelestronskeje wdomose, pilnose a nazhonjenja; kelko nastawkow je redaktor sam do njeho podawa, kelko sobudaerjow namowja a wukubowa!

Ale hio wjele prjedy je na jubilar jako zahorjeny serbski studowacy, jako zbra narodnych psni a pisowow, jako spisowael a swrny sobudae a wudawa knihi a asopisow zjawnje wustupi, tola runje redigowanje asopisa Maicy Serbskeje je jeho tak cyle do srjedizny wch naich wdomostnych a pismowskich prcowanjow stajio a jeho mjeno roko a daloko po sowjanskim a te hewak dalim zdanym swe znate sinio.

Karl Arnot Muka so narodi na zemjanskim kuble we Wulkim Wosyku pola Hornjeho Wujezda 10. mrca 1854. t tutu serbsku wjesku znaje, tomu je so zawse jeje rjana pooha a wokolina brzy do pomjatka zaiaa. Blizko mdrych serbskich horow, pod ornym lsom Tuchorjom, wo kotrym nam nkotrakuli pows hio z dawnych asow powda w, lei Wosyk na wyinje, zhladuje z wjechow dele do pola, do hole, do niinow, do wsow a mstow naeje wtcneje uicy. Tu sonjee na peel prnje sony zotych dsowskich a modeskich lt, tu epae z erta a zwutroby serbskeje maerje a serbskeho nana prnju znajomos "slbroklinnych serbskich sowow" a srbae prnju lubos k serbskemu ludej, hdy wotui jeho duch k wdomju a hdy poa jeho wko jasnio, ro a wsio hlada do kraja, ki b jeho domizna, do stawiznow a re toho luda, z kotreho b so narodi. "Rjana uica, sprawna, peelna, mojich serbskich wtcow kraj, mojich zbnych sonow raj, swjate su mi twoje hona!" A tute ideale rosechu z modencom, tworachu podok jeho peswdenja, zo je Serb a zo ma winowatose jako Serb, a z tuteho peswdenja wuwiwae so dale a wsio tamna powaha wobstajnose a woporniwose.

Muka wopokaza so hio zahe jako zbude a zarjadowa abo organisator, wn z Holanom a z druhimi zaoi "skhadowanki serbskeje studowaceje modose", zaoi asopis "Lipa Serbska", redigowae jn sam nto asa, zaoi a wudawae jara doho "uicu", ki stupi na msto "Lipy Serbskeje" a nhdyeho "uiana". - Wosebje zahorjowae Muka studentow, wukaza jim za howny nadawk, zo bychu z koncertami a z diwadom a na druhe wanje zbrali pjenjezy na wudae Zejlerjowych spisow. Muka sam redigowae tutn zhromadny wudawk spisow naeho wulkeho ludoweho basnika, po nim wuda tyri nahladne zwjazki a napisa jara dokadny, kritiski a te narodnje powuacy a zahorjacy iwjenjopis Handrija Zejlerja. Z tym je basnikej, ludej a te sebi samemu rjany a trajacy pomnik staji. To je deba serbskeho pismowstwa, ro, z kotreho ma a buda sta a tysacy epa stajne erstwe wokewjenje ducha a wutroby a zahorjenje za Serbstwo.

Muka pak je te wmu z ludu a za lud". Puowa a zaso puowa po Serbach je jemu pinarodene, a po Janu Ernstu Smolerju je drje ldma t telko kr a tak wutrajnje serbskej uicy prki a pdlu, po horach a doach, pekroi a pi pemri, ka Muka. Ka sawny Zejle, by te na wosawjenc tau z knihemi a zapisnikom, pjero a ornido pi sebi a k rucy m, kdu serbsku pse, ki so pak cyle, pak trochu njeznata zezda, kde napadne serbske sowo a pisowo, kdu napadnu twrbu re, te njeznate hosy atd. atd. swru zapisa. Witke tute nahromadene maizny je wn z dla hio zrjadowa, wdmostnje wobda a te w asopisach abo we wosebitych spisach wuda. K tomu sua te wudae Wje1oweje wulkeje zbrki serbskich pisowow a prajidmow, kotre je Muka zrjadowa a do ia da na swoje wudawki. Pede wm pak je na z kade swojich studijow, zapiskow a pinokow sobudaerjow spisa: "Statistiku uiskich Serbow". Woblienje a wopisanje z ludopisnej kartu. Je to wulke, dokadne a spuomne do. Wosebje je jara wany dospony nmsko-serbski a serbsko-nmski zapis wch serbskich mjenow wsow a mstow. Karta je te sama za so wua.

Te jako basnik so Muka z dobrym wuspchom pospyta: najzajimawii je jeho sonet "Pi Sprjewi" (1875, uian) a balada "Mrjace do" (1876, uian). Wso sua sem te jeho prcowanje wo serbske diwado. Won wudawa hio dohe lta zbrku "Serbske diwado", za kotru je sam preoi "Nankowe krnje", "Praski wuj", "Winy wosud" a druhe.

Tola basnistwo njemee jeho howny nadawk wosta, wobdarjenos a potrbnose naeho pismowstwa jeho na druhe wobrne pola pokazachu. Tu su pede wm literarne stawizny serbskeho ludu a hie ble serbski a sowjanski respyt. - Mnoho rukopisow, najstare njeiane a iane pomniki serbskeho pismowstwa, ka Jakubicowy delnjouiski peok Noweho Zakonja z lta 1548, rukopisne zapiski M. Brancla we knihowni itawskeho gymnasija, je Muka jara pilnje studowa a wcywustojnje zwupisowa z nich to, to je za nau r a pismowstwo wane a wuitna tute wudki je wosebje w asopisu M. S. wozjewja. Witke tute zbranje sowow, psni a prajidmow a studije starych spisow piprawjachu mjenje ble podok k spisanju jeho najwjeteh da, ki w nmskej ri lta 1891 w Lipsku wude z napismom "Historische und vergleichende Laut- und Former lehrederniedersorbischen Sprache mit besonderer Bercksichtigung der Grenzdialekte und des Obersorbischen." Za re worty wso tuta spisana njeje, ale jeno za zdaniich, tola bude pilnemu a kedbnemu itarjej mc jara wuitna by. R njeje nio jeno zwonkowne, materielne, mechaniske, r je z wulkeho dla duch a jwjenje, kotreju sej nicht da njeme, ale kotrej je stworiel nam z duu z dobom zadychny. Tohodla praji sawny afaik: "Powdaj, to chce, r je tola wujaw ducha boeho." Tohodla te z dobrym prawom hio prastara aonska sada rka: r nima njepeela, khiba tajkeho, ki jeje njeznaje. A tuto wrne sowo je sej na jubilar jako heso za swoju rnicu wubra. Tu smmy z dobrym prawpm radi wm, ki chceda jako rnicy a spisowaeljo z ertom a z pismom na lubowany lud wjes a k dobremu a k lpemu nawjedowa, ze bychu sej im dokadnio, im lpje twrby, formy a rjanose naeje re piswojeli. A klu do bohateje pokadnicy serbskich zynkow a formow poskia jim kniha naeho jubilara. Wona najprjedy Delnjouianam, ale skoro runje tak derje te Hornjouianskim Serbam sui, wopija te w zakonje a twrby hornjoserbskeje re w jara snadnych pehladach. Druhosowjanske sowa su we aonskim pismje podate. Du so snadnje ita. Tohodla: Wzmi a itaj!

Jara zwjeselace je, zo je na wuenc te dobrych ulerjow a sobudaerjow namaka a sej wukuba, kajcy su knjea fararjo Handrik, wjela a druzy. Wosebje je te jara wuitne, zo je wjela, rdny Delnjouian, jara dobru krtu rnicu k prnjemu studowanju wobeju serbskeju row spisa. Z dobym prawom pak naspomni k tomu, zo by ita so prcowa, w Mukowej wulkej knizy dale so rozwuowa a wudosponje.

Nam njeje mno, wch spisow a nastawkow pomjenowa, zabywi hakle wopisa, kotre su z jeho pjera wue. Dodawamy hie, zo je so wn te wosebje wo twarjenje Serbskeho Domu prcowa, tu wc z radu, ze skutkom a z wulkimi woporami podpjerowa, zo je te sam za swoje pjenezy swoje a spisy druhich wudawa, so zkrtka na wm, tokuli moho serbskemu ludej spomone by, nanajhorliwo wot modose wobda.

Jurij Lib, Luica 1914.

zpt na obsah - Dal: Worjoej