esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

199.

uica a echojo

echojo nihdy njemachu zaby na swojeho najmjeeho sowjanskeho bratra, wot kotreho bchu drje pez nmski pas wotdleni, ale z kotrym bchu pecy w duchownym zwjazku. Stawizny erbskoskich poahow sueja k najble hnujacym kapitolam w stawiznach sowjanskeje wzajomnose. Polacy zajimachu so wo serbski wosud, Rusojo wnowachu jim kedbnose, te zdaleni Junosowjenjo dopomnichu so na nich druhdy, ale echojo bchu z nimi pecy a nastajnje.

Bchu dn Serbja echam jnu jich najblii brata, pibuzni jim pez naoki a r, b dn te we uicy wjele skich emigrantow iwych, znajachu dn te we uicy ske knihi a ske stawizny, a ha dotal spwa so w serbskich ludowych psnjach wo echach a skim kraju. "Nae prawa su w echach zakopane," tak powdaju serbscy wjesnjenjo a spominaju we swojich bajkach na skeho ryerja, ki sej wotwjede serbsku Popjelku na hrd do ech a powdaju sej te wo spjacych ryerjach w "ploniskej" horje.

Wramy so w duchu do wubudeskich asow, hdy jewjee wulki sowjanski patriarch Jzef Dobrovsky horcy zajim wo Serbow a zabrae so z jich ru, hdy hie knc wosomnateho ltstotka khodee k Serbam w praskim seminaru, jich powuee a namowjee k wuknjenju maeiny, sam pak zestaji serbsku rnicu, kotru - bohuel - w khorobnym stawu - znii. Dobrovsky pokazuje so te z tym jako mcny pedstajie sowjanskeje wdomose w echach, wnuje-li kedbnos ri najmjeich Sowjanow, a dopisuje-Ii sej tohodla z demjouiskim peoerjom Stareho zakonja Janom B. Frycu. W asu, hdy so hie nichtn za Serbow njezajimae, namowjee praskich seminaristow k lubosi a du za rdnu r, sam jnu wob tyde jich wuee a kadee z tym kruty zakad k serbskemu znowa-narodenju na samym prjozy dewjatnateho ltstotka.

A zajimanje za Serbow pija wot swojeho mitra te jeho njedokonjany wuomc Wjacsaw Hanka. Hio za Dobrovskeho khodee z nim do serbskeho seminara a po jeho smjeri starae so sam wo tamniich Serbow, wuee jich inu a starosowjaninu a da sknnje te nastork k zaoenju "Serbowki".

Z Hanku khodee do seminara te spisowael Franc Doucha, kotry ped Adolfom ernym najble znajomose wo Serbach pola echow rozrjee. Doucha pzna so z J. P. Jrdanom w kupjelach Liebwerde l. 1839 a bu wot njeho dosponje za serbski narod dobyty. Wot lta 1840 pisae rjadu nastawkow do musejneho asopisa "Kvtow" a druhde, rozprawjee wo serbskich wosudach, peoowae pokazki serbskich psni a basni do iny, ze Smolerjom sej horliwje dopisowae a njepesta w swojej dawosi ha ke kncej swojeho iwjenja, showae w dea wo rozwiu serbskeho naroda, a to we wch wotrjadach narodneho iwjenja. scy itarjo machu wjacy ha tyri ltdesatki cita Douchowe powse a peoki serbskich psni a basni, z kotrych woia najporadenie Fr. Vymazal w druhim dle swojeje "Slovanskeje poezije" l. 1878. A hie l. 1883 itamy we "Slovanskim Sborniku" serbske powse Fr. Douchi. Doucha b woprawde z prnim pstowarjom a pizjewjerjom woprawditeje serbskoskeje wzajomnose, ka nic jeno ea ale te Serbja wuznawachu. A hdy l. 1884 Doucha zemr, potajkim samsneho lta, hdy so pominy jeho najlpi serbski peel a dopisowa J. A. Smole, namaka so mjezy wncami na jeho marach te awrjencowy wnc wot "zrudenych a dakownych Serbow".

Ale te druzy echojo su trajnje do stawiznow serbskoskich poahow zapisani. Fr. Lad. elakovsk zabrae so horliwje ze studijom serbskich psnjow, z kotrych prnju zbrku - zdobom prnju zbrku serbskich psni docya - hio l. 1830 woia. Zabrae so te ze serbskej ru, dopisowae sej ze Zejlerjom a ze Smolerja wukuba we Wrtsawje zhromadnje z J. Ev. Purkynju sebjewdomeho Serba a Sowjana. Wulki pizjewje sowjanskeje wzajomnose Jan Kollar pomhae te pi wubudenju serbskeje narodnose, preto w ticytych ltach minjeneho ltstotka dopisowae modemu serbskemu studentskemu towastwu na budyinskim gymnasiju, selee jemu sowjanske knihi a namowjee studentow k lubosi k rdnej zemi, runje tak injee Ludevit tr, ki tohorunja do uicy zawita a do mjenowaneho budyinskeho towastwa khodee. Serbska episoda iwjenja Sowaka tra njenamaka doma wothsa w jeho iwjenjopisu, harunje njeje nic bjezwuznamna. Te F. Jzef afaik znajee Serbow derje, peto zabrae so z nimi we wch swojich wdomostnych dach a hio lta 1826 woia we swojej "Geschichte der slavischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten" w druhim dle "Geschichte der Sprache und Literatur der Serben oder Wenden in den Lausitzen". Podobnje napisa nastawk wo Serbach do swojich "Slovanskich staroitnosi" l. 1837, kotre potom Serb Mosak Kosoplski do nminy peoi. Wosebje krasnje pora wo Serbach we swojim "Slovanskim narodopisu" l.1841. Ani Fr. Palack njepobrachuje mjez tymi koti k wutwarjenju serbskoskich poahow pinoowachu: jeho wliw na Zejlerja w Lipsku a sobudo pi tworjenju Maicy Serbskeje w Budyinje stej derje do stawiznow serbskeho naroda zapisanej. Te K. J. Erben njezaby na serbske bajki we swojej sowjanskej itancy l. 1862. Witcy tui scy budieljo pokazachu dobry pu, po kotrym dyrbjachu druzy prcowarjo kroi. A serbskoska wzajomnos posylni so nic jeno z literarnymi, ale te z wosobinskimi poahami, kotrych najlpi posrdnicy bchu pecy prasey seminarisa, ke kotrym po Hankowej smjeri K. J. Erben khodee a potom M. Hattala. Wukubancy seminara pisachu potom domoj wo skim ludu a kraju a pinoowachu te sami do skich nowinow a knihow, ka to wosebje injachu Micha Hrnik, Jakub Bart-iinski a nimo nich te dr. Arnot Muka. Mcnje skutkowae na p. na modostneho Smolerja zajzd do Prahi a do ech l. 1843, Tehdom wza jeho elakovsk sobu do Prahi, hde Smole bydlee pola wtinskeho lkarja dr. V. Staka a pedstaji jeho prnim skim narodowcam a zezna so z skim narodnym iwjenjom. Tehdom pzna Smole te libuskeho fararja Ant. Marka, zahorjeneho Sowjana a z kovaskim tachantom K. Al. Vinaickim, z kotrym sej potom te dopisowae, tehdom zezna Smole sku narodnu dawos, ske knihi, skich ludi, ske "bjesady" ze wm tym narodnym wustupowanjom, kotre potom derje zam zwuitkowa za samsne skutkowanje we uicy!

Lta 1868 wotpsachu Serbja k skim diwadowym swjatonosam do Prahi swojeho zastupnika M. Hrnika. W dobje, hdy sabnje Douchowe pjero, bjerje je z jeho ruki sowjanski literarny historik H. Mchal a pie do "Svtozora", "Slovanskeho Sbornika" a druhde zajimawe nastawki wo serbskim bajesowstwje, pie wo znowazrodenju serbskeje narodnose a literatury, wopisuje serbske wanja a drasty, peouje serbske psnje a rysuje systematiscy stawizny noweho serbskeho pismowstwa. Mole a komponista Ludwik Kuba puuje po uicy, moluje serbske wobrazki a zapisuje serbske psnje, zo by je zarjadowa do swojeje wulkeje zbrki "Slovanstvo ve svch zpvech". Jz. Perwolf ri wo Serbach we swojich skich a ruskich a sowjanskich rozpominanjach. Ed. Jelnek pie wo nich w swojim sowjanskim "Sborniku". Fl. Fencl pie wo nich wutrobne nastawki, escy spisowaeljo rady na Serbow spominaja: W. Hlek wopisuje l. 1861 "serbski narodny swjede w Budyinje", Jan Neruda spomina na swoje peelstwo z M. Hrnikom, Swjatopok ech we swojich "pisanych puowanjach po echach" l. 1891 powda wo dwmaj Serbomaj a Jarosaw Vrchlick je "uiskim Serbam" krasnu base wnowa. Pihotowane stawizny serbskoskeje wzajomnose swda najlpje wo wulkosi a nutrnosi tutych poahow, kotre namakachu swj wjek w dle wulkeho sowjanskeho prcowarja Adolfa ernho. Adolf erny je cye swoje dotalne iwjenje Serbam poswjei. Na nich nihdy njezabywae, te hdy b jeho asowy zajim k druhim Sowjanam wotwjed, wree so k nim precy zaso, dokel woni trjebachu najwjac pomocy. Adolf erny wojuje wot swojeje prnjeje powse wo uicy w "Sowjanskim Sborniku" 1884 ha do posldnich powsow a dow w Parizu njesprcniwje za najmjeeho Sowjana, pie do skich nowin wo uicy a nawopak do uicy wo skich wcach, zeznamja skich citarjow ze serbskimi dami, pokrauje w nich a dopjelnja je, tak zo brzy so ped nami zbha uiski Serb w cyym swojim historiskim, narodnym a kulturnym wuwiu. Adolf erny pie ka za Serbow, tak za ehow. Z hoeho powserja bywa brzy kedbliwy wobkedbowa, ki dotalne Smolerjowe, Hrnikowe, Mukowe a wch druhich serbskich prcowarjow da ze samsnymi dami a wdomosemi dopjelnja, pie echam pkne "Serbske wobrazki", "Welake listy wo uicy" a naposldk systematisku knihu "uica a uiscy Serbja" (1912) peouje ze Zejlerja a z iinskeho, Serbam wudawa jich psnje, pie nam stawizny naeho basnistwa, wobduje bajesowstwo wopisuje serbske twarjenja, peouje Serbam Halkowe "Wjeorne psnje'' a z pokazkami z skeje literatury zcya wobohauje nic jeno sku literaturu, ale te serbsku. Adolf ern je wjelekr cyu uicu w Sakskej a w Pruskej podu a prki pekhodi, je sobuda pi wch serbskich pedewzaach, wobdli so na piprawach k drjedanskej wustajecy a w Prazy zarjadowa sam serbske wotdlenje w skosowjanskim narodopisnym museju, khodee do serbskeho seminara a jako lektor serbskeje re na skej universie w Prazy wukubowae mdu generaciju a njezaby nihdy nieho, z im by serbskej wcy pomha moh. "Serbski konsul" su jeho pomjenowali jeho stajneje dawose za Serbstwo a woporniweje hotowose dla, hdykuli a hdekuli sej to serbske zajimy adachu. Z jeho dow epae wjele skich ludi powuenje wo uicy, wot njeho jako wot wtcowskeho radnika dachu so wjes do uicy, z nim wopytowachu serbske hory, lsy, runiny a Bta, z nim syachu serbske spwy a wobdlachu so na serbskich swjedenjach, zhromadiznach a cyym iwjenju pi welakorych skadnosach a we welakich poasach. Je wste, zo je so z jeho zasubu zajim wo uicu w echach nimo mry posylni. Pednoki wo uicy bchu na programje hromade z druhimi prednokami "Osvtoveho Svaza", wjesne towastwa za zdanos je zarjadowachu a "skoserbske towastwo Adolf ern" zaoene l. 1907 w Prazy chcye tutn zajim dale posylni a serbskoske poahi wosebje zkrui. Tohodla wuda tute towastwo krtkeho "Pewodnika" po uicy a zaoi z klubom skich turistow w Budyinje nclhanju, psa do uicy klankowe diwado, wuda Wjekowy peok Karafiatowych "Brunkow" atd. Rozumi so samo wot so, zo dobri, sowjanscy zmysleni ea njemachu na uicu zaby, hdy so swtowa wjna nad Europu roznjemdri a cye Sowjanstwo wohroee...!

A hdy b potwanje w echach jeno trku popuio, woachu hosy za kitom sowjanskeje uicy. Skoro witcy scy narodni prcowarjo na nju myslachu, wo njej jednachu a hotowachu so ji na pomoc. Z tynosu woae so do uicy, ha njebu dosponje w aostnej wjnje zaduena a z. radosu pijimae so kde mjee znamjo narodneho iwjenja. A poa so jasni, hdy germanska hruba mc a nasylnos podlhatej a hdy sprawnos a prawo dobywatej. Wilsonowe zasady wo sebjepostajenju ludow, wo swobodnymu rozwiu wch narodow, nic jeno wulkich, ale te maych a najmjenich, wubudichu mcny a radostny woths pola wch potowanych narodow. Zmrom hladachu hiom ea do pihoda, zjednoowachu so Serbokhrwatojo a Sowincy, hotowachu so Polacy. Te Serbja zastupichu z razom do noweje doby swojeho iwjenja, hdy po padu Bohaskeje Rakuska so rozsypowae a sabjaca Nmska dnja 12. winowca 1918 Wilsonowe mrowe wumnjenja pija. A mjez nimi te twrty dypk wo sebjepostajenju narodow...

Jos. Pta, uica; z . pe. J. Wiaz.

zpt na obsah - Dal: uicy