╚eskß ŔÝtanka - Pßta - Srbskß ŔÝtanka -

58.

Wo ważnosŠi fotografowanja za serbski narodopis

Na╣i m│od╝i Serbja so w╣itkich wup│odow nýtŔi╣eje kultury p°imaju a to je prawje; ale my sebi p°ejemy, zo bychu so samych dobrych wup│odow p°imali. My mamy w Serbach ko│ojýzdnych abo kolesarjow, haj same ko│ojýzdne abo kolesaÓske towaÓstwa, my mamy też serbskich lubowarjow fotografowanja, fotografow amateurow. TuŠi mˇża sebi wulke zas│użby wo na╣ serbski musej dobyŠ, hdyż swoje wumje│stwo sobu do s│użby serbskeho narodopisa staja a nam w╣itke wosebiŠe serbske wýcy, kotreż do na╣eho museja trjebamy, derje fotografowane do njeho darja.

  1. ęto pak ma so wosebje fotografowaŠ?

    Na tuto pra╣enje wotmo│wjamy: w╣itko, ╣toż je wosebje serbske a ╣toż je wosebje w Serbach: a) ludowe typy; b) ludowe drasty (w╣ýdne, njed╝elske, swjed╝e˝ske) t. r. serbscy lud╝o, stari a m│od╝i (karakteristiscy a pýkni) w tajkej draÂce; c) serbska domjaca nadoba we w╣ých drużinach; d) serbske domy, dwory, wsy; e) serbske hry, zabawy, swjed╝enje, swjatoŔnosŠe, t. r. zhromad╝enych Serbow p°i tutych hrach, zabawach a swjed╝enjach; f) serbske hrod╝i╣Ša a hory a z cy│a napohlady w╣ýchżkuli serbskich wokolinow a p°edmjetow, fotografowanja hˇdnych.

  2. ęto ma so p°i fotografowanju wosebje wobked╝bowaŠ abo kak ma so z cy│a fotografowaŠ?

    a) Ludowe typy, njech su w cy│ej postawje abo jenoż haŔ do pasa (h│owa a wutrobno), maja so p°eco braŠ w dwýmaj postajenjomaj: z prýdka (en face) a z boka (de c˘tÚ).

    b) Twarjenja, wosebiŠe stare a wot ludowych twarcow twarjene, maju so braŠ z nýkotrych stron, kˇżdy krˇŠ pak a najprjedy z prýdka; nimo toho hi╣Še najbˇle kharakteristiske d╝ýle twarjenja, wosebje khˇdby, swisle, durje, wrota, wokna, jstwy wot nut°ka, pýc, domjaca nadoba, stare wobrazy, rýzby, pychi atd. P°i fotografowanju cyrkwjow a kapaliŔkow, k°iżow p°i puŠach a na pohrjebni╣Šach, njech su drjewjane abo kamje˝tne, ma so najprjedy cy│y p°edmjet a potpm też stajnje jeho najważni╣i d╝ýl abo jeho zajimawe d╝ýle fotografowaŠ.

    c) Ludowe skupiny p°i d╝ýle a zabawje, wosebje p°i swjed╝enjach, maju so tak fotografowaŠ, jako bychu wosoby, zajate z d╝ý│om abo zabawu, wo tym njewýd╝a│e, zo bywaju fotografowane a zo bychu by│e dosahnjene a trjechene we swobodnym a woprawd╝itym po│ożenju najważni╣ich wosebitosŠow, zamˇżacych zajimowaŠ narodnopisnika (etnografa). Tu za fotografowarja nastawa najŠeż╣i nadawk, żadacy sebi wustojnosŠe we wubranju najp°ihodni-╣eho wokomika a wumje│skeho zaŔuŠa, ale za to su tajke wýcy Šim zajimaw╣e a Šim ważni╣e.

  3. ęto ma so hi╣Še nimo fotografowanja wobked╝bowaŠ?

    a) W╣itke kopije fotografijow maja so prosto bjez retu╣owanja ŔiniŠ;

    b) k w╣itkim jednotliwym fotografijam ma so pak na wosebitu papjerku pak (hdyż njeje wjele) na zadny bok fotografije napisaŠ: aa) z kotreje wsy fotografowany p°edmjet pokhad╝a; bb) hdy je fotografowany; cc) kak so tam mjenuje a kak so mjenuja jeho d╝ýle po serbsku;

    c) p°i fotografijach jednotliwych typiskich wosobow lud╝i ma so zapisaŠ: aa) kˇżdeho dospo│ne mjeno a p°imjeno; bb) staroba; cc) mýstnosŠ narod╝enja a nýtŔi╣eho p°ebywanja; dd) postawa a wosebje też wulkosŠ;

    d) p°i fotografijach drasŠenja maju so na wosebitej papjercy w╣ý jednotliwe drasty nadrobno wopisaŠ ze swýdomitym zapisanjom jich barbow; dale maju so zapisaŠ: a) serbske pomjenowanja jednotliwych drastow a jich d╝ýlow; bb) jich material; cc) wa╣njo jich zhotowanja; dd) mýstno jich wud╝ý│anja abo kupjenja; ee) wosebite rozd╝ýle mjez w╣ýdnej a swjed╝e˝skej a mjez lýtnjej a zymskej drastu; ff.) rozd╝ýte mjez drastu w╣elakich stawow a starobow, wosebje mjez drastu holcow, m│odych żonow, maŠerjow a wowkow; gg) w kotrych susodnych wsach no╣a tu samsnu drastu a w kotrych hina╣u a we Ŕim hina╣u?

To su w h│ownych smuhach te dypki, kiż maju so p°i fotografowanju narodopisnych p°edmjetow wobked╝bowaŠ, jeli dyrbja tute mýŠ hˇdnosŠ a ważnosŠ za narodopis.

E. Muka, Lużica 1905.

zpýt na obsah - Dal╣Ý: Mik│aw╣k