╚eskß ŔÝtanka - Pßta - Srbskß ŔÝtanka -

93.

Serbske wobydleÓstwo w Budy╣inje w spoŔatku 15. lýtstotka

Budy╣in, z woprýdka ma│e wobrˇnjene mýstaŔko abo lýpje wjeska, natwarjeny wot na╣ich serbskich prawˇtcow, bý najprjedy też jenoż wot nich wobydleny. Tak zwosta to lýtstotki do│ho. Ale hdyż nýmski kejżor Ota I. we wˇjnje ze Serbami sebi twjerde mýstna pyta╣e, z kotrychż moh│ dale p°eŠiwo Serbam wojowaŠ, natwari w Budy╣inje, tak powýdaju nam krˇniki, twjerd╝iznu pozd╝i╣o Ortenburg mjenowanu. Z dobom pˇs│a do tuteje twjerd╝izny nýmsku wobsadku. Z tym p°iŠeżechu prýni Nýmcy do dotal serbskeho Budy╣ina. Pozd╝i╣i nýmscy kejżorowje, kot°iż tohorunja ze Serbami wˇjny wjed╝echu, spytowachu też k°esŠanstwo do serbskeho kraja zawjesŠ a sŠelechu tohodla nýmskich kolonistow do kraja, kot°iż so wýzo p°edew╣ým do mýstow t│ˇcachu. Każ w╣ud╝om, tak sta so też w Budy╣inje, zo Nýmcy Serbow bˇrzy po liŔbje p°esŠahnychu. Budy╣in pak bu z tutym p°ipuŠowanjom kolonistow stajnje wjet╣i a wjet╣i, a Nýmcy, kot°iż ze Serbami hromad╝e bydliŠ njechachu, tutych po nýŔim z mý╣Šanskich murjow wut│ˇŔichu. Serbja, stajnje mýr lubujo a njerad╝i wojujo, pytachu sebi z wonka mý╣Šanskich murjow nowe byd│a a twarjachu sebi nowe statoki. Tak rozumimy, zo so na kˇncu srjed╝neho wýka p°edmýsto Budy╣ina "serbske p°edmýsto" mjenowa╣e.

Z pomocu dawkowych lisŠinow sym spyta│ liŔbu serbskich wobydlerjow w Budy╣inje w zapoŔatku 15. lýtstotka wobliŔiŠ. Njejsu drje w tutych lisŠinach jako Serbja woznamjenjeni, tola myslu, zo je so mi po swˇjbnym mjenje dawki dawarja abo po jeho pokhod╝e t. r. po mýstnu, z wotkelż je do Budy╣ina p°iŠahny│, porad╝i│o, liŔbu Serbow nimale z wýstosŠu wuslýd╝iŠ.

Zp°ehlada dawkow wid╝imy, zo mýje╣e Budy╣in woko│o lýta 1408 nýhd╝e 347 serbskich hospodaÓstwow z 1909 wosobami, to je 35,8 pro-centow w╣itkich wobydlerjow, potajkim wjacy dyżli t°eŠinu Serbow. P°ispomniŠ tu dyrbju, zo mýje╣e Budy╣in po mojich wobliŔowanjach tehdom w╣o hromad╝e 5335 wobydleri, Zo Serbja woprawd╝e p°ed p°ikhad╝acymi Nýmcami do p°edmýsta Budy╣ina wotstupowachu, wid╝imy z toho, zo bý w nut°kownym mýsŠe 94 serbskich hospodaÓstwow z 517 wosobami, we wonkownym pak 253 hospodaÓstwow z 1392 wosobami. Abo po procentach p°i˝d╝e 9.8 procentow na mýsto za murjemi a 26 procentow na mýsto p°ed murjemi. W nut°kownym mýsŠe bý╣e wosebje "Serbska wulica", w kotrejż najwjacy Serbow bydle╣e, po Ŕimż je też swoje mjeno dˇsta│a.

So samo rozumi, zo mnozy z tutych Serbow njebýchu w Budy╣inje samym rod╝eni, ale zo býchu, jeli nic runje sami, tola jich star╣i a prastar╣i do Budy╣ina p°iŠahnyli. Zajimawe je zhoniŠ, z kotrych kˇnŔinow serbskeho kraja abo z kotrych serbskich wosadow býchu p°ipuŠowali. To praja nam jich swˇjbne mjena, kotreż su mnohim z nich date po wsy abo wjescy, z kotrejeż do mýsta p°iŠachnychu. Tak wid╝imy, zo tehdy budy╣scy Serbja ze sŠýhowacych wosadow pokhad╝achu: z bartskeje 3 wosoby abo swˇjby, z budy╣skeje 26, z husŔanskeje 6, z hod╝ijskeje 9, z huŠinjanskeje 2, z bukeŔanskeje 4, z ma│o - budy╣inskeje 1, z kluk╣anskeje 6, z male╣anskeje 3r z minaka│skeje 6, z njeswaŔidlskeje 11, z budesteŔanskeje 4, z pˇr╣iskeje 3, z radwoÓskeje 5, z hornjowujýzd╝anskeje 3, z wjeleŠanskeje 4. Dale pokhad╝achu z wosadow lubijskeho wokrjesa: z bukeŔanskeje 3 a z ketliŔanskeje 4, a z wosadow kamjenskeho wokrjesa: z krˇsŠiŔanskeje 3, z wosle˝Ŕanskeje 3, z ralbiŔanskeje 2 a z wotrowskeje 2. Z tutoho zestajenja spˇznawamy, zo wosebje z wosadow blizko Budy╣ina wjacy Serbow do mýsta Šaha╣e, dyżli z da│╣ich. To pak je też cyle zrozumliwe. Jenoż NjeswaŔid│o Ŕini tu wuwzaŠe ze swojej wysokej liŔbu 11 wosobow abo swˇjbow.

ęto pak bý wina, zo mnohi krasnu Šichu wjesku z lubym domŔkom a kŠýjatymi polemi wopu╣Ši a swoje zbożo w mýsŠe pyta╣e? Pola toho abo tamnoho bý╣e to nad╝ýja, zo w mýsŠe wjet╣e zamożenje docpýje, haŔ je jemu to w rataÓstwje mˇżno. Ale ŔasŠi╣a p°iŔina bý sŠýhowaca: W Ŕasu do 14. lýtstotka wýd╝e╣e serbski rˇlnik, zo w╣ý Šeże rataÓstwa njese za swoju d╝ýd╝iŔnu zemju a za wosobinsku swobodu. Tola wot tutoho casu a snad╝ hiżo ný╣to prjedy dyrbje╣e rataÓ pˇdla swojich starodawnych Šeżow też nowe p°is│u╣nosŠe dopjelnjeŠ a k tomu zemju wobd╝ý│aŠ jenoż jako poddan w hrod╝e sed╝aceho zemjana, kotryż dawk żada╣e. Tuż mnohi rad╣o w╣o stejo a leżo wostaji a pyta╣e w blizkim Budy╣inje swoje zbożo.

Nimo mýry zajimawe by hi╣Še by│o wuslýd╝iŠ, kajke rjemjes│a wosebje Serbja w Budy╣inje wukonjowachu. Znate je, zo w ný╣to pozd╝i╣im Ŕasu Nýmcy z hidu na Serbow w mýsŠe zhladowachu a skˇnŔnje to docpýchu, zo żadyn njesmýd╝e╣e z mi╣trom byŠ, jeli njemˇże╣e dopokazaŠ, zo njeje serbskeho pokhoda. W tutym na╣im Ŕasu to po zdaŠu w Budy╣inje bi╣Še njep│aŠe╣e. Tola haŔ dotal njejsmy hi╣Še żadnych kużo│ow wuslýd╝ili, kotreż bychu nam na tole pra╣enje wotmolwi│e. Nimale z wýstosŠu pak mˇżemy prajiŠ, zo Serbja wosebje w p°edmýsŠe Budy╣ina też husto dosŠ jako ratarjo swˇj khlýb jýd╝achu.

Dr. Jakub Wjacs│awk, ╚. M. S. 1917.

zpýt na obsah - Dal╣Ý: Mortwy do│