esk tanka - Pta - Srbsk tanka -

Nto pispomnjenow wo spisowaelach

1. Wo serbskich spisowaelach.

Andricki Mikaw (1871-1908), kapan, redaktor uicy wot l. 1896-1904; wubjerny beletrista a publicista, njebojazny wojowa za prawa serbskeho naroda. Napisa studiju wo iinskim (1906); preoowae ze sowjanskich literaturow, wosebje dwadowne hry (mjez tutymi te na p. A. Jiraskoweho; "Gerona" w l. 1906). (. 124.)

Andricki Jan (* 1880), wue w Radworju, bratr pedkhadaceho. (. 169.).

Bart Arnot (* 1870), wot l. 1911 zapsanc na sakskim krajnym sejmje, njesprcniwy prcowa wo wozbhnjenje serbskeho naroda hio ped swtowej wjnu, organisator serbskich towastwow, wosebje rataskich, zaoe "Domowiny", zwjazka serbskich towastwow. Wjednik serbskeho narodneho hibanja po prewrtu. Zaoi 13. nazymnika 1918 "Serbski Narodny Wubjerk". Wot wulkeho rka 1919 zastupowae Serbow na mrowej konferency w Parizu 2. winowca 1919 bu pri nawre do domizny zajaty a wotsudeny dla "krajneje perady" a poby nimale lto w jastwje w Gollowje pola eina. (. 168, 197.)

Bartko Jan (1821-1900), wue w Nosaicach, wustupi z mjeimi basnjemi w druhej poojcy tyrcytych lt, potom womjelkny a wri so w "Pomhaj Bh" hakle knc swojeho iwjenja zaso k basniswje. (Najlpa je base "uiske hory"). Peoi Kornerowu wjeselohru "Ncneho stranika", jednu z najprniich serbskich hrow zcya. Lta 1848 redigowae z J. Wjeu redikalnii tydenik "Serbski Nowinka". Jeho howny wuznam wak mamy hlada w jeho knihach za evangelske serbske ludowe ule. Spisa "Biblijske stawizny" a "Serbsku itanku", wjacy krc nakadowanu. Te peoi wubjerk Zejlerjowych psni do nmciny. (. 185. II.)

Bjedrich Mikaw (Radlubin) (* 1860), byw. fara ralbianski. Lyriski basnik. Jeho howny wuznam wak wotpocuje humoristiskim powdaku. Nkote jeho humoreski a powdaka, w kotrych nam pedstaja postawy ze serbskeho burstwa a daes wa, kotrych brachi a njedostatki njesmilnje wika, wudechu w "Serbskej knihowni" ("Z kowanje domoj" a "Stara jabuina"), abo namakaju so rozprene w ltnikach "Lipy Serbskeje", "Serbskich Nowin", "Katolskeho Psa" a w protycy "Krajanu". (. 189.)

Bjedrich-Wjelemr Micha (1855-76) studowae w Prazy, ale khorowatose dla b nuzowany wopui studije a brzy potom zemr zawostajiwi kedbyhdne basniske pospyty we "uicy", "Lipje Serbskej" a "uiskim Serbu", zdla wobsaha erotiskeho, zdzla samo socialneho, ale pod wliwom khorowatose razu melancholiskeho a resignowaneho. (. 55, 101.)

Bryl-Serbin Jan (* 1879), profesor, studowae w Prazy, hde je zaoi l. 1907 z Cyrilom Wjeku a bratromaj Francom a Jzefom Ptu "skoserbske towastwo "Adolf ern"", skutkowae potom w Moskwje. Knc swtoweje wjny wri so domoj a wobdli so pi narodnym hibanju we uicy a poby zhromadnje z A. Bartom te w Parizu. Je napisa rjadu drobnych naiskow tendennje wtinskeho raza a peoowae z iny a ruiny. Zestaji w l.1920 "Serbske stawizny w zadenosi a pitomnosi". (. 125.)

Buk Jakub (1825-1895) studowae w Prazy, hde b sobuzaoe studentskeho towastwa "Serbowki". Dwrski kapan a gymnasialny wue w Drjeanach. Po nawre z Prahi pesta zahe basni. Redigowae asopis Maicy Serbskeje. Dae w respytu (Zynki hornjouiskeje serbskeje re. 1852), a zbrae ludowe prajidma a pisowa (1000 serbskich pisowow a prajidmow, 1862). (. 34.)

Cy Jan (* 1883), duchowny, basnik a spisowa nto literarno-historiskich nastawkow. (. 177.)

Cy Mikaw (1825-53),- kat. duchowny w Budyinje. Sobuzaoe ,Serbowki" Zwjeta episke basnje z baladiskimi nabhami. (. 42.)

Cy-uanski Jan (* 1898), zahorjeny wobdlnik narodneho hibanja po pewroe, b w americkim zajeu we Franczskej. (. 201, 215.)

sla-Handrik Jan (1840-1915), wustudowawi lkastwo w Prazy, zasydli so w Neveklovje w echach jako wokrjesny lka. Howny wuznam ma jako epik ("Serbow kral" a "Kral Pibysaw"), ale mjese te wuspch w balade ("Zabity", "Rowa"). Jeho erotiske basnje, napisane widomnje pod vlivom Halkowym a Heineowym, suseja k najlpim idam serbskeje erotiki ped iinskim, ka b te wot swojeho wustupjenja pow desa lt z najpdniim basnikom pdla Zejlerja. Peoowae wjele z siny, mjez druhim Klicperowu wjeselohru "Rohowin tyriroha" (1862), z kotrej so zapoa serbske diwado. ( 5, 60, 87, 111.)

iinski-Bart Jakub (1856-1909), fara, najwjeti serbski basnik. Napisa je sdehowace zbrki basni: "Kniha sonettow" (1884), "Formy" (1888), "Piroda a wutroba" (1889), "Serbske zynki" 1397), "Ze iwjenja" (1899), "Krew a kraj" (1900), "Z kidom worjoskim" (1904), "Z juskom wtinskim" (1904), "Wysk a stysk" (1905), "Za ichim" (1905), "Serbske wobrazki" (1908), a po jeho smjeri wudachu so ti zbrki: "Swto z wyiny" (1911) a "Z wotmachom. Z domachom. Z dokrabkom" (1913). iinski je z basniskim wjednikom a wserjom serbskeho naroda. Je z tworjerjom woprawditeje serbskeje basniskeje re, mitr sowa a hrona. Je wutwori te prnje serbske drama, hrjadkowanu hru "Na Hrodiu" (1880), napisa je idyliske epos "Nawoenja" a rjadu przow dotal neznatych a roman "Narodowc a wotrodenc". Z jeho basni je wuo wubjerk wot Ad. erneho, nkotre buchu preoene te do druhich sowjanskich row a do francziny a nminy. Hlej wo nim nastawk .177.

Delek Jurij (1882-1918), kapan, predasnje zemry zahorjeny wojowa za serbske prawa. Dobry publicista a wot l. 1910 redaktor "Katlskeho Psa", wubjerny rnik a organisator, wobdlnik bohrdskeho sowjanskeho nowinaskeho kongresa w l. 1911, bu w asu swtoweje wjny preshowany a zahiny na zapadnej frone w bitwje pola Armentieres jako wopor nmskeho militarisma, runje jako wue Franc Kral-Rachlowc. (. 188.)

Dobrucki Jan (* 1854), fara we Wojerecach, z rodom Sowak, je napisa rjadu powdakow a basni do "uicy", posldnje zwjeta pod pseudonymom Duan. (. 19.)

Domaka Micha (1820-1897), ev. fara, serbski basnik, autor spwa "Nae Serbstwo z procha stawa". Pisae zwjeta naboiaske basnje jako zbrka "Zionske hosy" a dr. B mjez zaoerjemi Maicy Serbskeje a dohi as z redaktorom evangelskeho naboneho asopisa "Missionskeho Psa".

Duman Handrij (Wlinski) (1837-1909) studowae w Budyinje a w Prazy a po krtkim pobyu we uicy skutkowase jako kat. duchowny w Lipsku a w Dubinje pola Drjedan. Pisae wtinske basnje (wosebje "Wodan."), balady a romancy, didaktske a nabone basnje, ale te wjesoe psniky, satiriske wihi a epigramy. Spisa rjadu powuenych a zabawnych knikow za ud (powdaka "Dwjnikaj", "Othilija", "Pi maenym rowje"), na-drobnu bibliografiju literatury kat. Serbow (1869) "Pismowstwo katolskich Serbow". Doby sej wulke zasuby wo serbsku folkloristiku ze zbranjom bajkow, psni atd., wo serbske diwado ("Zote hrody" a "Boi narod"). Wuda syu nabonych a modleskich knihow ("iwjenje swjatych'") a preoowae z siny (Komenskeho "Labyrint") a z nminy (Schiller). (. 8, 52, 91.)

Duman Ptr (1839-1907), dr. med.; wobdlnik moskowskeje Narodopisneje wustajecy l. 1867. (. 105.)

Fiedle Karl August (1835-1916), wyi wuce na krajnostawskim seminaru w Budyinje, knihownik Maicy Serbskeje. Jedyn z najpopularniich a najzasubniich wtincow. Je hwnje intimny erotik, ale pisase te basnje wobsaha wtinskolyriskeho a naboneho a nto baladow a to wosebje do "uiana", "uicy", "Serb. Now." a "Pomhaj Bh". Wuda "Towany spwnik za serbski lud". Peoowase wjele nmskeje literatury (Goethe, Heine a dr.) (. 36, 99.)

Greko Jan, pekupc we Warawje, zbra a wozjewje delnjouiskich bajkow a powsow a podpjera delnjoserbskeho pismowstwa. (. 222.)

Grys Mjertyn (+ 1878), wue, wuda l. 1867 zbrku nabonych a swtnych basni pod titulom "Spiwaa modym a starym". Ale jeho basnje, kotre so le woiowachu w . M. S., nimaju pewulkeje literarneje hdnose. Hewak b M. Grys originalny owjek, wjesny wue, ki so w niim nerozdlee wot wanja iwjenja burow. Wuee w swojej uli serbski na samsne zamowjenje te tehdom, hdyb pruske knjeestwo serbsku wubu zakazao. (. 223.)

Handrik Matej (*1864), pastor w Slepom, spisa narodopisnych a respytnych studijow a zbrael ludowych skadbow ze slepjanskeje wokoliny. (. 56.)

Hrnik Micha (1833-1894) studowae w Budyinje a w Prazy, sknnje kat. fara a kanonik w Budynje. Zwoprdka pisae wtinske basnje, balady a romancy w narodnym duchu a epigramy ("ahada", "Koki"). Wot pjedesatych lt wostaji so basnjenja. Jeho zasuby wo pozbhnjenje naeho naroda su njesmrne. Zbrae ludowe psnje, pisowa atd., pisae literarno-historiske nastawki. Zhromadnje z Pfulom a Smolerjom dae w serbskim respytu. Zaoi a redigowae "Msany pidawk", "uiana", "Katlski Poso", "Serbskeho hospodarja" a wot 1868 do swojeje smjere "asopis Maicy Serbskeje". Pisae a wudawae powune, zabawne a nabone kniky za lud, dale wobda z Wylemom Bogusawskim "Historiju serbskeho naroda" a z biskupom Jurjom uanskim peoi "Nowy Zako", klasiski pikad isteje spisowneje serbiny. Zarjadowa "itanku", wubjerk ze serbskeho pismowstwa. B z pedsydu Maicy Serbskeje a woporniwym nakadnikom welakich wanych spisow. Wrny japoto a wjednik serbskeho naroda. (. 70, 75, 92, 120, 162, 173.)

Imi Hendrlch Jaromr (1819-1897), pastor w Hodiju, wudawae naboinski asopis "Zerniki" w l.1849-1853, zaoe serbskeho evangelskeho homiletiskeho seminara w Hodiju (1877), wuda w l.1849 "uisku wustawu", pozdio wuda syu naboinskich spisow a spisa nmscy knihu "Der Panslavismus", w kotrej je zwobazowane serbske prcowanje wo zakhowanje narodnose a nmske potowanje we uicomaj, wosebje w pruskej uicy.

Jacsawk Mikaw (1827-1862) wustudowawi w praskim serbskim seminaru bu z kapanom w Njebjelicach. Wtinska lyrika. (. 149.)

Jen Karl August (1828-1895), ev. fara, serbski filolog, literarny historik a bibliograf. Wosebje je napisa "Stawizny serbskeje re a narodnose", "Krtki pehlad zhromadneho pismowstwa evangelskich Serbow", "Spisowarjo hornjouiskich evangelskich wot 1597-1800", "Zemri spisowarjo hornjou. evang. Serbow wot 1800-1877", "Pismowstwo a spisowarjo delnjouiskich Serbow wot (1548) 1574-1880" a druhich. (. 116.)

Jordan Hendrich (1841-1910), wue w Popojcach z rodom Hornjouian, horliwy delnjouiski prcowa, zbrael lndowych psnjow, bajkow a narodopisnych primokow; Wudawael powdakow za lud. Jeho da su: zbrka delnjouiskich ludowych bajkow, 1876-79, delnjo-uiska "Cytanka" za samowuencow 1883, Bibliske stawizny, Delnjo-uiski spwaik, Drobence ze serbskeje historije a dr. - Jordan b z hownym daerjom Delnjouiskeho wotrjada Maicy Serbskeje w Khoebuzu. Spisa te "Pismowstwo delnjouiskich Serbow (wot 1881-1900). (. 122, 220.)

Jordan Ptr (1818-1891), dr.; wobdlnik na prakim sowjanskim zjzde l. 1848; wuda l.1841 "Serbske pesniki" a Hornjou. rnicu; wudawae asopisjj "Jutniku" a "Serb. Jutniku"; wudawae w Lipsku, hde be jako reklor serbiny na universie, Slawische Jahrbcher a dr. Zemr we Widni. (. 77.)

Ksopbski-Mosak A., (1820-1898), zaoi l. 1839 w Budyinje stud. towastwo na gymnasiju; peoi afaikowe "Sowj. staroitnose" do nminy. (. 53.)

Ksyk Mato (* 1853), evangelski duchowny w Texasu w Americy, dotal najlpi delnjouiski basnik. Wot l. 1878 napisa do . M. S. rjadu wtinskich elegijow a basnjow, dale te psnje a ballady a sknnje wjetu asomrnu idylu "Serbska swaba w Botach" (1880) a historiskoepisku base "Perada markgrofy Gera" (1882). Wubjerk z Ksykowych basni wude l.1893 z nakadom delnjouiskeho studentsiwa jako "Zbrka dolnoserbskich psow". (. 164, 221, 227, 228.)

Kral-Rachlowc Franc (1886-1915), wue w Kamjencu, nadjny narodny prcowa a organisator, soburedaktor "uicy" wot l. 1909, zaoe "Raja" a "Zahrodki", asopisow za di a wudawa "Nadije", protyk za di. Doby sej wulke zasuby wosebje wo organisaciju towastwow we uicy a wuda te diwadownu pirunu knihu "Nae diwado". Pade pola Lens na zapadnej frne. B horliwy pstowa serbsko-skeje wzajomnose, dobry Serb a Sowjan. (. 20, 171.)

Krawc Bjarnat (* 1861), komponista a spisowael w Drjedanach; wuda zbrku spwow "Khwataje, ale spwaje" 1910. (. 100.)

Krjema Mikaw (* 1891), profesor. Peloki z iny w Serbowkach: "Zastajeny kharakter (Sv. ech), Wjesny Jakobin (V. Bene-Tebzsk), Ti wosy dda Wowda (Erben), B prjedoink (J. Neruda). Wobrne respytne do "Serbske sowjeso" je w rukopisu. (. 203.)

Kuank Jakub (1818-1898), senior kapitla w Budyinje, redaktor "Jutrniki", sobuzaoer M. S., nabony Spisowael. Wuda zhromadnje z Jakubom "Serbske Hornje uicy".

Laras Jan dr. (*1845), profesor w inje w skej lezskej, peoe psalmow a spisowa powdakow. (. 72.)

Llb Jurij (* 1857), fara w Budyinje, serbski respytnik, autor prnjeje wubjerneje hornjouiskeje skadby (1884). Napisa te syu drobnych, iwjenjopisnych naiskow do "uicy" a "Serbskich Nowin". (. 119, 139, 150, 152, 180, 191.)

Lorenc-Zalski J. (* 1874), hajk w Porynju, nowelista. (. 73, 112.)

Mje Jurij (1729-1785), studowae w Lipsku, ev. fara w Njeswaidle, cyrkwinski spisowael, haje isteje serbskeje re, pospytowae so jedyn z penich wo swtne basnjenje. Jeho najwjete deo w tyra na-stupanju "Ryerski krlu" (Serbskeje re zamoenje a khwalbu w ryerskim kerliu spwae Juri Mje) wuda l. 1806 po jeho smjeri jeho syn Rudolf Mje (1767-1841), do Zejlerja najsawnii serbski basnik, tohorunja ev. duchowny. Ze spisow wobeju je so bohueljara mao na nae dny zakhowao. (. 28.)

Mk Ptr (1805-1887), sla a wjesny sudnik w Diwoicach p. Budyina, Samowuenc, jara woblubjeny ludowy psnje. Jeho basnje wukhadachu w Serbskich Nowinach; wudal J. E. Smoler w l. 1879 a zbrcy "Khrlue a spwy". (. 185. I., 40.)

Muka Arnot (* 1854) dr., profesor, stud. rada. Wulki sowjanski respytnik a etnograf. Wot lta 1894 redaktor as. Ma. Serb. a howny deae w Maicy. Po Hrnikowej smjeri wjednik serbskebo naroda. Po pewrtu so wobdli na narodnym hibanju za woswobodenje uicy a bu za to wot nmskeho knjeestwa peshany. Z jeho wjele dow maja wosebity wuznam: "Statstika Serbow" (1884-86), "Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen Sprache" (1891), "Serbski zemjepisny sownik" (1895), dale zbrki ludowych psni a wulki spis wo bywim delnjoserbskim ukowskim wokrjesu je: "Bausteine zur Heimatkunde des Kreises Luckau" (1918.) Hlej wo Muky nastawk . 180; wot Muki nastawki . 48, 58, 84, 123, 134.)

Nawka Micha (* 1885), wue w Radworju, zahorjeny wojowa za prawa serbskeho naroda; dobry Serb i Sowjan; novelista, peloe nkotrych del ruskeje literatury. B soburedaktor "Serbskeho hospodarja" a sobudeae pi "Rzakowym Nmskoserbskim sowniku". Piprawi jedyn zeiwk serbskich narodnych "Bajow, bajkow a basnikow" (1914), napisal serbsku Rnicu (I. zeiwk 1919) a "pewodnika po serbskej ri" (1920). Peloi Gogolowa "Rewisora" (1907). Hlej nastawki . 10, 146.)

Nowak-Horjanski J. (* 1864), fara w Radworju, spisowa powunych nastawkow a wosebje pihotowje ludowych diwadowych hrow; na p. Marija Madlena. (. 106.)

Nowak Jzef (* 1895), mody, wobdarjeny basnik a dramatik. Wustupi ped wjnu we "uicy" z drobnymi basnjemi. Po wjnje wuda swoje basnje w zbrcy "Z duchom swobody" (1919). Z wuspchom hrajetej so na skhadowankach jeho dramae "Posldni serbski kral" (1916) a "Swobody njewsta" (1919). (. 153, 159, 161, 194, 204, 211, 216.)

Pful K. B. (1825-1889) dr., da ze swojimi filologiskimi spisami wdomostmy zakad spisownej hornjoserbinje. Napisa Hornjoserb. rnicu (1861), wuda uiski serbski sownik (1866). By te basnik a wobli so horliwje na cyym narodnym a lit. serbskim iwjenju. (. 9, 88, 97.)

Pjech Jan Bohuwr (+ 1913), knihikupec w Lipsku. Peoi pod pseudonymom Jan z Lipy s sonettow Shakespearowych w . M. S. 1857 a te Shakesperowu struchohru "Julius Caesa", kotru je hakle w l. 1914 woial dr. E. Muka w . M. S. a w 17. . Serb. diw. zbrki. Pjech wobdla nmski te Pypin-Spasoviowy Stawizny soyjanskich literaturow w Lipsku l. 1884. Pjech bu te z peelom skemu presidendej T. G. Masarykej, kotremu da nastork k spisapju wobrneho dla wo wulkim wojowarju za ske narodne prawa K. Havlikej. (. 170.)

Radyserb-Wjela Jan (1822-1907), wue na idowje, basnik, zbrael pisowow a ludoweje literatury zcya, sownika. Z basnistwa pstowa balady a epiku (Jan a Hanka 1880, Wobradenka 1893-95), napisa libreto k prnjej serb. operee "Smjertnica" (1910). Zestaji hobrsku syu pisowow: Pisowa a pisowne hrnka a wusowa hornjouiskich Serbow (zrjadowane a wudale l. 1907 wot prof. dra A. Muki), Metaforiske hrona (1905), Serbske rostlinske mjena (1910). (. 12, 18, 30, 107, 160.)

Rzak Filip (* 1859), dr. theol., w Drjedanach, peoi ske do Boeny Nmcoweje "Naa wowka" (Babika). Wuda wulki nmskoserbski sownik w l. 1920. Zestajer serbskeho rychopisa. (. 22, 98.)

Rocha-Turjanski Fryco (* 1963), wue, delnjouiski basnik. Jeho basnje wukhadachu w "Casniku", we "uicy", a wjeta zbrka "Wnak dolnoserbskich psow w . M. S. 1898. (. 225, 230.)

Rostok Micha (1821-1893;, serbski pirodospytnik, zestaje serbskeje pirodowdneje terminologije. Wjeti dl jeho dpw je w . M. S. wot l. 1848-92 a we "uianu". Jeho najwjete do "Neuroptera Germanica" roznjese w swojim asu jeho mjeno po cyej Nmskej a Rostok paee tehdom za prnjeho wotrjadnika w tym nastupanju. (. 16.)

Skala Jan (* 1889), mody, wobdarjeny basnik a publicista. Jeho basnje wukhadachu we "uicy". Wosebitych zbrkow ha dotal njeje wuda. Po pewrtu wobdli so horliwje pi hibanju wo wuswobodenje uicy. (. 140, 210, 213, 217.)

Sodek Jurij (* 1873), wue, redaktor "Serbskeho Hospodarja", autor nto wtinskich powdankow (we "uicy"). Njebojazny wojowa za prawa naeho naroda. Je znaty te jako komponista. (. 86, 184.)

Smole Jan Arnot (1816-1884), wulki serbski bude, filolog, etnograf, zaoe Maicy Serbskeje a Maineho asopisa, wukubanc Fr. L. elakowskeho a J. Purkyn we Wrtsawje. Z jeho wulkeje literarneje dawose masowosebje wuzbhny klasiske do "Psniki hornych a delnych Serbow" (1841-43), knika nmskoserbskich rozmowow "May Serb" (1841), "Nmskoserbski sownik" (1843), "Stawizny uisko-serbskeje literatury". Samsny iwjenjopis Smolerjowy je woia Adolf erny w . M. S. Smolerjowe iwjenje wotrauje so te w jeho "skej korespondency", kotru syin wuda l. 1919-20 w Budyinje w . M. S. a we wosebitym wotiu. (. 3, 79, 154, 155, 158.)

Sommer Adolf (1862-1909), wue w Budyinje. Spisae powdakow a peoowa z ruskeje literatury. Sobudae Mukowy pi zarjadowanju drjedanskeje serbskeje wustajecy l. 1896. (. 127, 175.)

ca-Rachlowski K. B. (* 1858), wue, novelista. (. 141.)

ewik Jakub (* 1867), fara w Kamjenicy; wustupi jako basnik w asopisu "uiski Serb" (1895-96) a we "uicy" a je we wstym nastupanju epigon iinskeho. Pozdio pisae drobne literarno-historiske pinoki do . M. S. (. 71, 90.)

wela G. (* 1873), evang. fara w Denje pola Chotbuza, zasubny narodny a literarny deade za Hornju i Delnju uicu. Napisa "Delnoserbski pawopis" (1907), "Lehrbuch der Niederwendischen Sprache" I.-II. (1905 a 1911), "Cytanku za serbske ii" (1907), "Kurzes Lehrbuch der oberwendischen Sprache" (1913) a syu filologiskich a narodopisnych nastawkow do . M. S. Mimo toho napisa kniku "Evangelska wra mjez Sowjanami (1915) a brourku "Zur Wendenfrage" (1919). Hlej nast. . 64, 226, 229.

Urban Matej (1846), pastor, wtinski basnik, ki pie w antiskich rozmrach. Napisa a wuda l. 1900 "Wtinske hrona", a 1907 "Wokewne wonjeko" a l.1908 "Stawizny epjenja etc. Jzom Khrista". Urbanej sua te zasuba, zo je peoi klasiskej grekskej eposaj Homerowej "Ilias" a "Odysseju", z kotreju woia pokazki we "uicy". Z tym je wobohai njewdnje r a pismowstwo serbskeho naroda. (. 113, 114, 121.)

Wata Karl Jan (* 1860), po prawom Walter. Rodeny Nmc, ki pak so serbskej ri a serbskemu ludej tak pikhili, zo bu z njeho serbski basnik a spisowael zahorjenych serbskich wtinskich basni (Hymna, Mj ludo serbski). Je epigon iinskeho, nny sonje bohateho zauwanja, basnik pirody, lubose, icheho styska a edenja. Swoje basnje wuda w zbrcy "Za duu a wutrobu" (1897). Pesta polom basni a hakle w najnowim asu pokazuja so zaso jeho were - najble naboneho, swjedenskeho a skadnostneho razu - w "Pomhaj Bh" a w "Serb. Nowinach". (. 183, 208.)

Wiaz Jurij (* 1899), stud. w Prazy, mody prcowa a spisowael, zahorjeny wobdlnik narodneho hibanja wo wuiswobodenje po nmskim pewrtu. Je peoi do serbiny "uicu" dr. Jz. Paty (1920). Rjadowae wot l. 1920 serbski dl msanika "skoserbski Wstnik" w Prazy. . 193.)

Wiazec Herta (1819-1885), prnja serbska basujeka; jeje spisy je wudal Ad. ern l. 1900. (. 35.)

Winge Jurij (1872-1918), fara w Lubiju, dobry powdaka a serbski spisowael, peoowa ze slowjanskich literaturow, wosebie z pliny (Sienkiewicz). Jeho najlpej powdacy stej "Hronow" (1893) a "Posldnja primicija na Tuchorju" (1894). Piprawi te nto hrow za serbske diwado (Na wumnku). (. 115, 117, 148, 151.)

Wjasawk Jakub (* 1885) dr., mody serbski historik. (. 93.)

Wjela-Kuban Jurij (* 1892), wue, novelista. Napisa nkotre novele do uicy 1911-1914. (. 166.)

Wjelan Julius Eduard (1817-1892), ev. fara w Slepom w H. . Peel Smolerjowy, z kotrym studowae zhromadnje w Budyinje a we Wrtsawju. Dostudowa w Berlinje theologiju a narae re. Pisae balady; jeho balada "Mortwy do" je najlpa serbska balada ped iinskim. Peoowae junosowjanske narodne psnje a knc iwjenja zabrae so z rythmiskim peokom psalmow (Spwajomne psalmy). Pisae do S. N., uiana a do uicy. L. 1869 wozjewi wane wdomostne do "Natnjezno-muakowska wotnoka serbiny". (. 94.)

Wjeka Cyril (* 1885), absolvent praskeje techniki, inenr, sobuzaoe skoserbskeho towastwa "Ad. ern" w Prazy l. 1907; peoowa z iny. Wuznanmy je jeho preok Karafitowych "Brunkow" z l. 1910. (. 102, 186.)

Zejle Handrij (1804-72), pastor, prni woprawdity serbski basnik. Zbrael ludoweje literatury, zaoe a redaktor "Tydenskich Nowin", wudawa "Missionskich powsi" (1844-49). Napisa nmscy Hornjou. rnicu (1830). Dae zhromadnje z Pfulom a Hrnikom na hornjouisko-nmskim sowniku. Napisa hobrsku syu lyriskich a episkich skadbow, drobnych satyrow, bajkow a epigramow, kotre so njewdnje mjez ludom rozrjachu a jara so lubichu. Mnohe jeho basnje so skomponowachu pez Kocora a znarodnichu. Jeho pese "Hie Serbstwo njezhubjene" bu z narodnej hymnu. Zejlerjowe sowa bchu z prnim mcnym woanjom w serbskim narodnostnym wojowanju w XIX. ltstotku. Smole, Hrnik, Muka, iinski a Nowak pokrouja po prawom w jeho duchu. "Zhromadene spisy" Zejlerjowe zarjadowa a wuda prof. dr. A. Muka w l. 1883-1893 w 4 zwjazkach.

2. Wo druhich spisowaelach.

Bogusawski Wylem Jzef (1825-1901), plski wuenc, peel serbskeho naroda. Napisa "Rys dziejw serbouyckich" a wuda jn w Ptrohrode l. 1861. Pozdio rozri tutu knihu a pedea ju z M. Hrnikom do "Historije serbskeho naroda", kotra wude l. 1884 w Budyinje. Bogusawski napisa te l. 1885 iwjenjopis J. E. Smolerja do "Biblioteki Warszawskeje". Hlej nastawki . 120, 162, 173.

ern Adolf (*1854), ski spisowael a basnik (pseud. Jan Rokyta), redaktor "Slovanskeho Pehleda". Wulki pstowa serbskoskich poahow a tohodla mjenowany "serbski konsul". Napisa nimo hobrskeje syy nastawkow a rozpominanjow z cyeho sowjanskeho swta te da wo Serbach. Z nich Je ski wuo: "Rzn (welakore) listy o Luici" (1894), "Luick obrzky" (1890), "Svatba(kwas) u Luickych Srb" (1893), "Luice a Luit Srbov" (1912) a "Luick otzka (praenje)" (1918); w serbskej ri "Wobydlenje uiskich Serbow" (1889), "Mythiske bytose uiskich Serbow" I. (1893), "Stawizny basnistwa hornjouiskich Serbow" (1910) a druhe. Adolf ern je peloi syu skich basni do "uicy". Do iny pak je peoil wubjerk z Handrija Zejlerja (Sbornk svtov poesie 1896) a wubjerk z Jakuba iinskeho (Svtov knihovna 1904) a basnje druhich serbskich baspikow. (. 66, 108.)

Gogol Nikolaj Wasiljewi (1810-1852), zaoe ruskeho realisma, spisowa romanow a dramatow. Z jeho twrby je najwanii satyriski roman "Mortwe due", historiski roman ze iwjenja zaporoskich kozakow "Taras Bulba", a wosebje znata je jeho wjeselohra "Revisor", do serbiny peoena wot M. Nawki a wudata jako 16. iso "Serbskeje diwadoweje zbrki" w l. 1907. (Hlej nast. 182).

Hugo Victor (1802-1885), jedyn z najwjetich pedstajerjow franczskeho romantisma, kotreho wliw je u w cyej nowej fran. literaturje. Lyrik, satyrik a spisowa romanow a dramatow. Z jeho romanow je sej doby swtoawnose "Bdni", dale "Tiadewjedesat", "Cyrkew maerje boeje w Parizu", w kotrych nam mitrowscy pedstaja nic jeno stwrbu a podawki w njej, ale wosebje hibanja owjeskeho ducha a owjeskeje powahi. Naa pokazka wo biskopu Myrielu w nast. . 133 je za to z byatym dopokazom. W swojich basnjach a dratnatach wobjimae w doby owjeskeje historije wot reho zastarska ha na nae dny, ("Legenda wkow").

Jirsek Alois (* 1851), ski spisowael romanow a dramatow. Z jebo dow najwanie su wulke rornanowe cykle, z kotrjmi chcye spisael wobjima cyle stawizny skeho naroda. Su to romany: "Mjez zmohami", "Peiwo wm", "Bratrowstwo", "Husitski kral", "W cuzych subach", "mno", "Psohlavci" (Wojowarjo za swobodu), "F. L. Vk". - Z powdankow je najznaia "Filosofska historija" ze studentskich stawiznow msta Litomyle lt 1848. Podobnje su te jeho dramata, epane z skich stawiznow. "Jan Hus", "Jan ika", "Emigrant" s D. M. Rettigowa, ke kotrym so pizamka wulke historiske drama "Gero", peoene do serbiny wot M. Andrickeho. Jara so lubja jeho hry z wjesneho iwjenja: Wojnarka, Lucerna (Latanja), Nan a dr. Za di zhotowi rjanu kniku "Stare powse ske", z kotrych je wzata pows wo Rowej holinje. (Nastawk 203.)

Kapras Jan (* 1880), doktor prawow, universitny profesor w Prazy, ski prawizniski historik a wudawael starych skich grawizniskich spisow. Wuznamne su jeho "Prawne stawizny krajow skeje krny". Dl z nich, uicu naslupacu, wobdea spisowael sam jako "Prawne stawizny Hornjeje a Delnjeje uicy za as skeho knjeenja". (Je wuo w . M. S. 1916 a jako samostatna kniha.) Jako wubjerny znaje skeho prawa a skich stawiznow wobdli so jara skutkownje pi jednanju na pariskej mrowej konferency a napisa rjadu wuznamnych pojednanjow, z kotrych jednaju nkotre te wo Serbach. (. 207.)

Karafit Jan (* 1846), reformowany fara a ski spisowael. L. 1895 wzda so zastojnistwa a je wot toho asa iwy w Prazy. Swoje spisy wudawae anonymnje. Napisa "Mistr Jan Hus", powahopis skeho reformatora, "Towaowje", "Brunki", "Reformowany spwnik." a dr. Wot l. 1896 wudawa msanik "Reformowane Listy". (Hlej nastawk . 186.)

Kltersk Antonn (* 1866), ski spisowael, wosebje zasubny ze swojimi peokami z jedeliny. Nau base "uicy" (nast. 200) napisa pi pilenosi wulkeho serbskeho koncerta w mrcu 1919 w Prazy, ki zarjadowa pod prolektorstwom presidenta T. G. Masaryka skoserbske towarstwo "Adolf ern".

Mrtk Alois (* 1861), wuznamny zastupnik nowoskeho realistickeho romana. W swojim "Rok na vsi" (Lto na wsy) rysuje nam iwy wobraz wjesneho iwjenja mrawskich Sowakow po ltnich poasach. Te "Bavlnkovy ony a druhe powdaka", ka te skulkowne, woblubjene drama "Marya", kotrej napisa zhromadnje ze swojim bratrom Wylemom (1863-1912), erpaju swoju maiznu ze iwjenja sowakskeho ludu na wukhdnej Morawje. (Hlej nast. 138.)

Nmcov Boena (1820-1862), ska budieka a spisowaelka, ki je sej dobya swtoweho wuznama ze swojim krasnym wjesnym romanom "Naa wowka", peoenym l. 1883 te do serbiny pez dra Filipa Rzaka, tehdom "praesesa" serbskeho seminara w Prazy (nast. . 22). B. Nmcova napisa wulku syu powdakow z skeho wjesneho iwjenja, ka te wjele narodopisnych a puowanskich naiskow. Jara so lubja ha do densa jeje krasne zbrki narodnych skosowakskich bajkow. Ze spisow B. Nmoveje mamy tjto peoene, wjele tych peokow wak lei densa hie w rukopisu wosobje w ltnikach praskeje "Serbowki".

Neruda Jan (1834-1891), ski basnik; lyrik (zbrki "Kosmiske psnje", "Spwy pjatkowne" a dr.) epik w swojich baladach a romancach. Zaoer skeho feuilletona, w eni b z mitrom, spisa jich pez 2000, kotre wukhadachu najble w praskich "Narodnych Listach", potom zhromadene w zbrkach "erty hrav a drav", "Proti srsti" atd. Wulku sawu doby sej te za skimi hranicami ze swojimi "Maostronskimi powdakami". Neruda studowae w Prazy zhromadnje z naim respytnikom M. Hrnikom, z kotrym jeho wjazae wutrobne preelstwo. (Hlej nast. . 81 a 131.)

Parczewski Alfons (* 1850), plski spisowael, peel luiskich Serbow. Z jeho dow su najwanie "Z dolnych, uyc", "J. E. Smole", "Serbja w Pruskej". Zaoi "Delnjouiski wotrjad" Maicy Serbskeje a wuda ze swojim nakadom nto delnjouiskich knihow, wosebje "Cytanku" (1883) a nto ltnikow delnjouiskeje "Pratyje". Nimo toho napisa wjele nastawkow do . M. S., zwjeta razu lilerarnohistoriskeho a nastawki do hownych plskich nowin wo Serbach a serbskim narodnym hibanju po pewre. (Nast. . 195.)

Preradovi Petar (1818-1872), najpopularnii junosowjanski basnik a pipowda sowjanskeje wzajomnose. Ze swojej basnju "Zora puca, bit e dana" (hlej . 201) postrowi l. 1844 nowu dobu narodneho iwjenja junosowjanskeho. Swoje wtinske basnje wukhadachu wosebje w zaderskej "Zorje dalmatinskej". Jeho zhromadene spisy wudechu k prnjemu razej w Zahrjebje a to "Prnjotki" w l. 1846 a Nowe pjesme" w l. 1851, a potom znowa a asto wosebje za junosowjanske ule.

Shakespeare (wupraj ekspir) William (1564-1616), najwjeti jedelski dramatik, ki sua zcya k prnim swtowym basnikatn. Nimo swojich basnjow (do serbiny zdla pe. wot J. B. Pjecha w . M. S.) napisa syu diwadowych hrow, z kotrych su wosebie wuznamne struchohry "Coriolanus", "Julius Caesa", "Romeo a Julia", "Hamlet", "Kral Lear", "Othello", "Macbeth"; historiske hry "Richard III." a "Hendrichojo"; komedije "Skludenje zeje ony", "Komedija pona zmylenja"; inohry "Pekupc bjenalski", "Zymska bajka", "Njewjedro", "Son nocy swjatojanskeje" a druhe. Shakespeare nam pedslaja owjeske poadose a sylne powahi, wustoji so na podawanje putaceho a pisaneho ina, z ira skutkowae na rozwie cyeho europskeho dramata. Naa pokazka (. 176) nam pedstaja skutkownu scenu nad om Caesarjowym, kotra so hodi z wuspchom dramatiscy pedslaji te jako deklamacija. Znamjenity peok "Julia Caesarja" wot Jana z Lipy (t. j. Jana Boh. Pjecha) bu dokoneny hio w l. 1875, ale w iu wude hakle w l. 1914 jako 17. iso "Serbskeje diwadoweje zbrki".

Sienkiewicz Henryk (1846-1916), plski spisowa romanow. Napisa diwokrasny wobraz Roma za kejora Nerona "Quo vadis", wulku historisku trilogiju z plskich stawiznow "Z wohnjom a mjeom", "Potopa" a "Pan Woodyjowski", psychologiskaj romanaj "Bjez dogmata" a "Swjba Poanieckich". Dale romany "Kriacy" (w . 117) a "Na polu sawy" z asow krala Jana Sobieskeho a "Napuinje". Nimo toho wude zjeho pjera sya mjeich novelow (ka "Jan - dobyer", "Latanik" a dr.), kotre su skoro w peoene do serbiny wot J. Wijigerja a M. Andrickeho. Sienkiewicz ponri so do dta swojeje peshowaneje a tola tak Sawneje plskeje wtiny, tak zo napisa swoje romany z hubokim wtinskim zauom a z njewdnym rysom powahow a podedenjow wuslupowacych wosobow.

Tolstoj Lew Nikolajewi (1828-1911), wulki ruski spisowael a wuenc, ki so prcuje w swojich dach wo zlpenje a wudosponjenje runoasneho owjestwa, kotreho njepoinki njesmilnje wika. Dla swojich nahladow, z kotrymi wustupowae preiwo nkotrym naboinskim pewrenosam, bu l. 1901 z prawosawneje cyrkwje wuzamknjeny. Z jeho romanow su najlpe: "Wjna a mr", "Hana Karjenina", "Z mortwych stae", "Sewastopolske powdaka", "Kublerjowe jutro", "Kozacy", "Spowd", "Kreutzerowa sonata" a dr.; z dramatow: "Pody kultury", "Knjestwo my", "iwe o". Jara rjana a wuznamna je te Tolsteho tyridlna "itanka" za lud. Tolstoj je z mitrom we wobrazowanju owjeskich wosudow, pi im so wude prcuje piwjes k paiwosi swoje zasady wo prawde a dobrym. (Hlej nast. 144.)

Turgjenjew Iwan Sergewi (1818-1883), ruski novelista, spisowa romanow a dramatow. Jeho literarny wuznani je w realistiskim zwobrazowanja owjeskeho iwjenja. Z jeho romanow a novelow su najznaie: "Zapiski hotwjerja", "Rudin", "Zemjanske hnzdo", "Wtcowje a di" a dr. Naa pokazka (. 137) je z jeho romana "Zapiski hotwjerja".

Vrchlick Jarosaw (po prawom Emil Frida) (1853-1912) b z profesorom swtowych literaturow na praskej universie. Genialny basnik ski, najwjeti representant skeho kosmopolitismu, ze swojej wutrajnosu a podnosu zblii skej literaturje najble zapadnu kulturu. Je echam to, to Serbam iinski. Jeho twrba wobsahuje basnje episke (woseb Cyklus "Zomky epopeje owjestwa"), potom za Serbow zajimawa "Pse wo Winee": zwobrazuje wojowanja naich prjedownikow - baltyskich Sowjanow - z Danami, ballady, romancy a legendy, basnje lyriske ("Hasy w puinje", "Sonety samotarja", "to iwjenje dao", "Na sydmi trunach", atd.) Z jeho dramatiskich dow su woblubjene wjeselohra "Nc na Karltejnje" a drama "Exulanti", ka te dramata z antiki (trilogija "Hippodamia"). Peoowae z francztiny, paniny, italiny, pliny, nminy, jedeliny, norweiny, daniny, madainy a periny. Vrchlickeho basniske do wubuduje wobdiwanje ze swojim wobsahom a rozsahom (wok. 250 zwjazkow), myslowym bohatstwom a pekrasnej basniskej ru. Serbja znaja Vrchlickeho z wubjernych pelokow iinskeho w zbrcy "Z wotmachom" l. 1913. Sawna je jeho pse "uiskim Serbam", woiena tu w nast. 156.

zpt na obsah